NHỮNG NGÀY Ở THỔ NHĨ KỲ

Nguyễn Quý Đại

 

 

con ngựa thành Troy

Thổ Nhĩ Kỳ (Tuerkei/Turkey) có nền văn hoá lâu đời, một thời từng là đế quốc qua các triều đại : Osman l (1259-1326) và Mehmed ll đánh chiếm nhiều nơi, mở rộng biên giới từ vùng Perischen golf - Atlantik Ấn Độ Dương đến thủ đô Wien Áo. Trải qua các triều đại huy hoàng nhưng cũng lắm đen tối .. Đệ nhất thế chiến Thổ Nhĩ Kỳ bị liên quân Anh-Pháp chiếm đóng. Năm 1919 nhờ Mustafa Kemal Atatuerk (1881-1938) người hùng thời đại đã đứng lên dành độc lập, Hiêp ước ký ngày 24 Juli 1923 tại Lauranne quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ được thế giới công nhận. Nước Thổ trả lại cho dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ, diện tích 774815 km2 ; dân số 63,1 triệu người; Thủ đô là Ankara

 

Thời ở Việt Nam chúng ta học Thế giới sử biết về Thổ Nhĩ Kỳ một phần, nhưng chưa có cơ hội đến thăm xứ sở của họ, tiếp xúc về sinh hoạt văn hoá, phong tuc, tập quán. Ở Đức thường thấy đàn ôngThổ Nhĩ Kỳ để râu , mặc áo Veston không thắt Cà vạt, trên tay cầm chuổi hột màu đen dài có 33 hột (hoặc 99 hột), phần lớn các bà nội trợ trùm khăn khi ra ngoài .

 

Những người đến từ Thổ Nhĩ Kỳ làm việc khắp nơi, đủ các thứ ngành nghề trong xã hội. Người Đức gọi họ là những khách thợ ? Thời Đệ nhị thế chiến nước Đức bị tàn phá, sau khi chấm dứt chiến tranh, không đủ người xây dựng lại quê hương. Chính phủ Đức mời những người khách thợ nầy từ Thổ Nhĩ Kỳ sang làm việc, những người đầu tiên đặt chân đến quê hương nầy được tặng bông hay một chiếc xe gắn máy làm phương tiện.

 

Những người khách thợ từ Thổ Nhĩ Kỳ đã đóng góp mồ hôi để phục hồi kinh tế, xây dựng nước Đức, hẳn nhiên họ đi làm lãnh lương, Tiền lương nầy so với đời sống ở Thổ thì khá nhiều. Họ đi làm ở Đức về Thổ trở thành triệu phú chủ nhân ông nhiều tiền „vai mang túi bạc kè kè nói lếu nói láo người ta nghe rầm rầm". Chúng ta muốn thành triệu hay tỉ phú rất khó nếu ở Đức hay Mỹ.. nhưng sang Thổ Nhĩ Kỳ chúng ta sẽ là tỷ phú nếu tính theo hối xuất tiền tệ.(1Eu :1,6 Triệu tiền Thổ )

 

Chính phủ Đức với chương trình đón nhận thành phần lao động vào làm việc, theo thời gian và luật pháp qui định gia đình đoàn tụ, nên những người khách thợ nầy đã mang gia đình sang sinh sống và lập nghiệp tại Đức, ngày nay dân số Thổ Nhĩ Kỳ tăng hơn 2,5 triệu người sống khắp nơi. Họ sinh hoạt đoàn kết với bản sắc văn hoá giống bên Thổ Nhĩ Kỳ. Trường hợp skandal cô Sibel Kekilli 23 tuổi sinh ở Heilbronn đã đóng film khỏa thân „Tierisches Teenie-Reiten", nhiều tài tử Đức không chú ý đến việc khởi đầu của cô bước vào ngành điện ảnh, khen cô có khả năng trở thành tài tử giỏi. Sibel là diễn viên chính, xuất sắc trong phim „Gegen die Wand / đụng tường"„ đạo diễn Fatik Akin cũng người Thổ trưởng thành tại Hamburg-Altona ( phim dài 121 phút được giải con gấu vàng Goldenen Baeren der Berlinale). phim diễn tả bi kịch đời sống xã hội, lịch sử tình yêu hạnh phúc không đọan kết ...Giải thưởng nầy danh dự. Nhưng ngược lại cộng đồng Thổ Nhĩ Kỳ phẩn nộ về việc cô Sibel đã từng đóng các phim không „nghiêm túc". Ông Mehmet 44 tuổi là thân phụ cô Sibel phải xin lỗi về việc gây tổn thương danh dự về Tôn giáo của dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ, ông tuyên bố từ bỏ con gái đã vượt qua bức tường giáo dục gia đình.. (Bunte 26.2.2004).

 

Các cơ sở thương mại của Thổ thường tập trung từng khu buôn bán đồ thủ công nghệ, rau trái cây, nhiều mặt hàng khác nhau. Các thành phố lớn người Thổ có trường học riêng theo chương trình giáo dục của Âu châu. Một vài Moschee được xây cất nguy nga và tráng lệ.

 

Thiểu số người Đức nhìn người Thổ không được trọng, bởi vì họ là những người khách thợ xuất thân từ nhiều thành phần trong xã hội...Dù thế hệ thứ 2 hay 3 của người Thổ đã hội nhập vào đời sống Đức nhưng vẫn còn những nét dị biệt .. Hàng năm vào đầu tháng 8, những gia đình người Thổ đều trở về quê hương trong thời gian con cái nghỉ hè 6 tuần.

 

Đời sống kinh tế ở Âu Châu và Đức đi xuống, làn sóng chống ngoại quốc nẩy sinh, dù không ầm ỷ nhưng cũng là đợt sóng ngầm !! Thiểu số quá khích trong xã hội thường có thành kiến với người ngoại quốc, trong đó có thân phận của chúng ta !! Nếu không có biến cố 30.4.1975 chúng ta không bỏ nghề nghiệp, tài sản, quê hương ra đi làm người viễn xứ !! Nhưng buồn thay ngày nay chính quyền Việt Nam đã xuất cảng người đi lao động cùng phong trào lấy chồng ngoại quốc ở khắp nơi trên thế giới !! Khách thợ Việt Nam và kết hôn như mua bán nô lệ, bị bóc lột phẩm giá không được tôn trọng !

 

Chúng ta là người Việt Tị nạn dù ở Đức hay bất cứ quốc gia nào trên thế giới, nhưng thân phận mình so với người Thổ, họ còn may mắn hơn, bởi vì họ có quê hương, được hưởng quyền lợi của một công dân, có tài sản và tài sản đó được luật pháp bảo vệ, dù họ mang quốc tịch đôi. Còn chúng ta chỉ là „khúc ruột ngàn dặm"

 

Muốn có nắng ấm, trung bình mỗi năm hơn 7 triệu người Đức thường đi nghỉ hè ở Thổ, các vùng biển đẹp phát triển cho ngành du lịch. Ngôn ngữ Đức rất phổ thông phục vụ trong các dịch vụ.

 

Mùa đông giá lạnh ở Đức tôi muốn làm con chim én đi tìm nắng ấm, và đã đến Antalya; Alanya; Manavgat; Side; Komya; Pamukkle .. những thành phố vùng biển và cao nguyên của núi đồi cao trên 2000 m. Máy bay khởi hành từ Munich đến nơi hơn 3 giờ bay nhưng thời tiết thay đổi rất rỏ, Munich hàn thử biểu ghi -1 độ C đến Antalya cây cỏ xanh tươi ,trời nắng ấm 18 độ C, những vườn cam xanh cây triểu nặng những trái chín, thỉnh thoảng các nông trại những đàn bò, đàn cừu, dê ung dung gặm cỏ, xa xa là đồi núi còn đọng tuyết trắng....

 

Dọc theo biển từ Antalya đến Alanya là khu du lịch thanh lịch. Khách sạn 4, 5 sao, đồ sộ nhưng xây dựng hơn 10, 20 năm về trước, không còn đẹp tân thời như những khu du lịch mới phát triển sau nầy. Biển xanh đậm, sóng nhỏ từ xa khơi dội vào bờ cát vàng có sỏi đá lớn nhỏ khác nhau. Biển yên lặng với gió lạnh không một cánh buồm của ghe thuyền đánh cá ?

 

Những di tích lịch sử bị đổ nát do động đất, chiến tranh thành trì hoang phế trơ gan cùng tuế nguyệt, để lại dấu tích nền văn hoá lâu đời nhiều thế kỷ trước thiên Chúa giáng sinh. Dù mùa đông nhưng có những ngày nắng ấm, biển nước còn lạnh không thể tắm, Chúng tôi thuê xe đi thăm danh lam thắng cảnh, qua những đèo cao núi đá khô cằn, những rừng thông khẳng khiu trơ trọi, Địa danh Hirrapolis/ Pamukkale có từ thế kỷ thứ 2 (trước CN). Unesco công nhận di tích lịch sử Thế giới, những ngôi mộ cổ bằng đá, Ephesos rạp hát xây theo kiến trúc Hy Lạp, đền Apollon còn lại những đống cẩm thạch vở vụn, nằm ngổn ngang trên vùng đồi thoi thỏi cỏ cây, những phiến đá còn những nét điêu khắc rất rỏ và công phu, địa danh Pamukkale là đồi đá vôi trắng như bông tạo thành nhiều bậc cao thấp khác nhau những vũng nước lớn, bốc khói nhẹ từ nguồn nước nóng trong lòng đất phun lên mang theo nhiều khoáng chất, nước nầy dùng để trị bệnh ngoài da... là nơi nghỉ dưỡng bệnh lý tưởng,

 

Thung lũng là khu phố nhỏ nhiều khách sạn phục vụ du khách. Đồi không cỏ cây, về đêm ánh đèn xanh chiếu lên đá vôi trắng vơí những dòng suối nhỏ tạo nên những bức tranh đẹp linh động. Phố nhỏ điều hiu, các cửa tiệm, nhà hàng không đông khách, nếu không có những chuyến xe bus chở du khách đến. Chiều dạo phố các tiệm hớt tóc mời gội đầu, hớt tóc giá chỉ 2 Euro, (Thợ hớt không có các cô !) đời sống yên tỉnh như thành phố cổ Hội An Quảng Nam, không có Bar nhấp nháy đèn màu, như ở Thái Lan hay các nước Á Châu ... sau bửa ăn tối ở khách sạn Yörük có màng trình diễn múa bụng, vũ nữ xiêm y giản dị lã lướt theo tiếng nhạc với tiếng vổ tay tán thưởng, nhiều người cho tiền ....

 

Nhà thờ ở Đức trên nóc thường nhọn cao vút, hay có hình củ hành bằng đồng, ở Thổ từ thành phố lớn cho đến vùng quê đều có những tháp cao của Moschee, hàng ngày nghe tiếng đọc kinh 5 lần : sáng sớm lúc mặt trời chưa ló dạng, trưa ,chiều, tối và lúc mặt trời lặng..Trên những tháp cao gắn máy phóng thanh truyền ra lời cầu nguyện. Tôi có dịp viếng Moschee, phía trước thường xây nơi để rửa : mặt, tay, chân, theo hình lục giác có nhiều vòi nước. Tín đồ Hồi Giáo phải rửa 3 lần từ mặt tới tay chân, trước khi vào Moschee đọc kinh và lần hột, bỏ giày ngoài hiên giống như ở Thái Lan vào Chùa phải dở mũ. Mỗi nơi đều có phong tục riêng, Moschee nhìn lên có vòm hình tròn, chu vi hình vuông ,nền nhà trải thảm không có ghế như nhà Thờ, được chia làm hai phần Nam và Nữ lúc cầu nguyện, vì Tín đồ chỉ đứng và lạy, đàn bà không được phép đứng chung vì sắc đẹp của quý bà có thể làm quý ông chi phối lời cầu nguyện ? sau khi đọc kinh và lạy họ ngồi lần hạt qua 99 lần „Allah"

 

Người dân vùng cao nguyên nhỏ con, thấp, không to lớn như những người thành phố, nhà cửa kiến trúc ít có mái nhà lợp ngói đỏ, phần lớn mặt trên mặt bằng đổ beton gắn hệ thống lấy năng lượng mặt trời (Solarium). Đời sống trầm lặng người bình dân Thổ thích uống trà và đánh bài, đánh cờ những lúc rảnh rỗi. Những chủ tiệm thường ngồi trước cửa hưởng nắng ấm và chờ khách hàng.

 

Ở Đức thường thấy thiếu nữ Thổ Nhĩ Kỳ xinh đẹp, nhưng sang đến đất nước nầy thì vắng bóng hồng ? Tất cả các dịch vu du lịch thường dành cho các ông, ngoài đường buôn bán cũng các ông và các bà già đội khăn trùm đầu... Đi đâu cũng gặp chó và mèo chạy tự do không bị bắt bỏ bao như ở Đại Hàn hay Việt Nam !!. Những con vật nầy không sửa hay cắn, chúng ta có thể sờ đầu nó tự do không ai phản đối, nhưng nếu vô tình vổ vai người đàn bà thì có chuyện !! Dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ còn bảo thủ nhưng có những nét son, đàn bà không tham gia nhiều vào sinh hoạt xã hội, nhưng chính quyền không khuyến khích hay xuất cảng đàn bà ra ngoại quốc lấy chồng, và người đàn bà Thổ cũng không vì đồng tiền để ra đi làm nàng Kiều lưu lạc xứ người ! Hẳn nhiên xã hội nào cũng có bề trái của nó, không hoàn toàn tuyệt đối.

 

Đời sống ở Thổ còn nặng thời phong kiến và cực đoan, trọng nam hơn nữ, dù Đàn bà cũng làm những việc tốt trong xã hội, năm 1995 bà Tansu Ciller đã từng tham gia chính quyền, Đàn ông Thổ quan niệm đàn bà với bổn phận nội trợ, có thể ảnh hưởng đạo Hồi lâu đời, chưa thể một sớm chiều thay đổi được phong tục ăn sâu lâu đời của những xứ theo Hồi Giáo ?

 

Các nhà ở dọc theo các tỉnh lộ mùa lạnh không có lò sưởi điện, họ phải dùng than và lò đốt củi trong cái thùng phi như bên Việt Nam dùng đựng dầu hắc tráng nhưạ đường. Nước Thổ Nhĩ Kỳ rộng lớn hơn 2 lần nước Đức, nhưng đồi núi khô cằn sỏi đá không đem lại lợi ích cho nông nghiệp, về Kỷ nghệ nặng thì chưa phát triển,

Về lưu thông không có xa lộ lớn (High Way/ Auto Bahn) đều là đường liên tỉnh bị hư, nhiều chổ ổ gà, chỉ hai hướng xuôi ngược, đường kẻ trắng phân chia hai bên bị thời gian mưa nắng đã nhạt nhòa, không được kẻ sơn lại. Các công trình xây cầt thường bỏ dỡ người ta chờ có tiền để xây tiếp.... cuộc sống như những chuỗi ngày đợi chờ !! Người bạn đồng hành tôi quen trong chuyến du lịch, rủ chúng tôi thăm thành phố Konya có lịch sử lâu đời từ năm 1071 mà ngày nay còn giữ theo luật Hồi giáo. Nữ giới phải trùm đầu, cấm bán rượu bia. Thổ Nhĩ Kỳ là xứ Hồi Giáo có cuộc cách mạng lớn, (đàn ông chỉ 1 vợ và có quyền uống rượu).

 

Konya cách biển 300 km phải qua đèo núi mênh mông, chúng tôi thăm Viện bảo tàng cổ kính, người gác cửa thâu tiền người ngoại quốc giá gấp đôi !! những cao ốc nhiều tầng, đường phố chật hẹp sau cơn mưa còn đọng lại những vũng nước lớn, xe và người tấp nập, những đàn ông lớn tuổi và các bé trai đội mũ len ngồi bán trái cây, rau hai bên đường.. 99% Dân Thổ theo Hồi giáo nhưng cách Konya khỏang 10 km có ngôi Giáo đường Michaels-Kìrche xây từ năm 1732, và Thánh Nikolaus sanh trưởng ở Patara Thổ Nhĩ Kỳ (300 sau CN), hàng năm vào mùng 6 tháng 12 gọi là ông già Noel thường xuất hiện phát kẹo cho trẻ em..

 

Du khách đến Konya viếng thăm Mevlana Tekkesi có tu viện Derwisch- Kloster nơi du nhập điệu múa mang nhiều huyền bí đạo Hồi Giáo của A Phú Hãn (Afghanistan) từ năm 1231. Derwish là gạch nối hòa giải giữa Thiên chúa giáo và Hồi giáo (Islam) Tu viện nầy đã đóng cửa từ năm 1925. Hàng năm vào tháng 12 thường tưởng niệm lễ múa Derwische/ dervish, vũ công là đàn ông mặc y phục trắng giống cái váy xoè, múa theo vòng tròn cả giờ không bị té, bởi vì họ được tập từ lúc còn bé.

 

Mùa đông lạnh các vườn Ô liêu không trái, vườn chuối xát xơ thân cây ngã cụp, chỉ có những dãy lều thấp bọc nylon bên trong trồng cà chua, rau cãi..trên đường về thành phố Side thế kỷ thứ 7 (trước CN) còn rạp hát lộ thiên xây bằng đá hướng ra biển, Manavgat có thác nước xanh, người ta biến chế nước thành nước uống vô chai bán sang Do Thái.

 

Nghề tiểu công nghệ dệt thảm đẹp nổi tiếng ở Thổ truyền thống từ thế kỷ thứ 13, Thế kỷ 14 Thổ xuất cảng thảm sang Âu Châu, Vua Anh quốc Herich VIII đã mua hơn 800 tấm. Hơn 4000 về trước người Trung Hoa đã trồng dâu nuôi tằm thành công sản xuất tơ lụa độc quyền, đến đầu thế kỷ thứ 6, hai tu sĩ người Nga đã thành công trong việc nuôi tằm, lấy trứng tằm bỏ vào ống tre gọi là „Eier aus Gold / Trứng vàng". Bán sang vùng Byzantinische từ đó người Thổ đã biết nuôi tằm lấy tơ dệt lụa, làm thảm cũng như nuôi dê để lấy lông đan áo và thảm, loại len Angora phát xuất từ Ankara tên cổ là Angola.

 

Thổ Nhĩ Kỳ không cấm uống rượu như các quốc gia theo Hồi Giáo láng diềng, nên sản xuất loại rượu Raki được xem như loại đặc sản được quảng cáo thơm ngon, màu rượu trong suốt, nếu pha nước hay bỏ nước đá vào rượu sẽ biến sang màu trắng đục nhưng không mất muì vị. Hãng bia Efes Pilsener xem như số 1 ở đây. Món thịt nướng bình dân Doener Kebab có trên khắp nẽo đường. Vào nhà hàng chúng ta có thể thấy đầu bếp nấu thức ăn, Cafe Thổ họ bỏ vào tách, khách phải chờ lắng bột xuống đáy trước khi uống. Vào các cửa hàng buôn bán, đổ xăng đều được mời uống trà trong ly thuỷ tinh cổ hẹp trên cái diã nhỏ với 2 cục đường, Du khách muốn mua giày, áo da phải trả 1/3 giá, ngoài đường hay các Basa thường bán các loại hàng giả hiệu.

 

Rời thành phố đi dọc theo bờ biển những hàng cây chà là cao xanh với những buồng trái non. Con ngưạ gỗ đồ sộ đứng nhìn ra biển (Trojanissche Pferd /The Trojan Horse) mang dấu tích lịch sử trong cuộc chiến 9 năm ở thành Troja / Truva, quân Thổ đã bị bại trận !! Cuộc chiến đã đi vào dĩ vãng nhưng vết thương lòng, tự ái dân tộc của người Thổ không bao giờ phôi phai. Giữa hai dân tộc Thổ và Hy Lạp không được thân thiện cho lắm !! Họ đã từng tranh chấp đảo Zypern, nếu hai nước không cùng nằm trong khối Nato thì đã xảy ra chiến tranh rồi !

 

Lịch sử con ngưạ gỗ (1) nhắc lại trận chiến thành Troy và các Vương quốc láng diềng. Người Hy lạp (Greeks) cho rằng các Vương quốc nầy tiếp tế vì vậy Hy lạp xua quân đánh họ mục đích làm suy thói kinh tế thành Troy, vừa để tiếp thu chiến lợi phẩm và cả những người đẹp như : Briseis, Tecmessa và Chryseis. Hy lạp chiến thắng nhiều trận, anh hùng thành Troy bị bại trận nhưng kéo theo liên quân Penthesilea, bởi vậy quân Hy lạp không thể đập đổ được bức tường thành Troy. Patrocluc bị giết và tiếp theo Achilles bị Paris cho rớt đài.

 

Helenus con trai của Priam bị nhà phù thuỷ Odysseus bắt nói với quân Hy lạp thành Troy khó hạ trừ phi ;

 

-Pyrrthus Achilles tham chiến

-Tên cung của Hecules quân Hy lạp bắn vào thành

-Xác Pelops và xác vị anh hùng Eleian mang tới trước thành Troy

-Palladium và bức tượng Athema bị đánh cắp của thành Troy được mang đến

 

Phoenix cầu cạnh Pyrrthus trong trận chiến nầy, Philoctetes có sẳn trong tay cung tên cuả Hercules, nhưng cung tên nầy đã bỏ lại bên tàu Hy Lạp ở Lemmos, vì bị rắn cắn với vết thương có mùi hôi, Philocietes rất cay đắng nhưng phải tham gia trận chiến. Xác của Pelops được thu lại, Odysseus chiếm được phần phòng thủ đầu và chiếm được tượng Palladium, vẫn có ý đánh vào thành nhưng nhà đại tài Odysseus (có người nói nhờ sự giúp đỡ cuả Athena) chỉ thị làm ngay con ngựa gỗ lớn rổng để binh sĩ có thể núp vào trong đó. Nghệ nhân Epeius làm xong con ngựa gỗ, các hiệp sĩ người Hy Lạp và Odysseus leo vào bên trong ngựa gỗ, Chiến thuyền Hy Lạp giả bộ chở quân đội rời cảng quân thành Troy đã chứng kiến như vậy,Còn một binh sĩ tên là Sinon giả như bị bỏ lại. Khi binh sĩ trong thành ra ngắm nghía con ngựa gỗ đồ sộ. Sinon gỉa giận dữ vì quân Hy Lạp vô tâm ? Sinon nói con ngựa gỗ an toàn đó là điều lành cho thành Troy. Chỉ có 2 người là : Laocoon và Cassandra không đồng ý kéo ngựa vào thành. Nhưng số đông binh sĩ đồng tình kéo con ngựa gỗ vào thành mở tiệc vui mừng chiến thắng say sưa tuý lúy, ban đêm Sinon mở cửa con ngựa gỗ cho các hiệp sĩ Hy lạp đánh giết Priam bị bàn thờ thần Zeus sập xuống đề chết, còn Cassandra bị lôi ra khỏi tượng Athena và bị hảm hiếp !!

 

Quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ chờ ngày gia nhập Cộng Đồng Chung Âu Châu !! Nhưng vẫn bị lọt sổ chưa được vào !! trong lúc Ba lan các các nước Đông Âu đã được gia nhập năm 2004 !! Đó cũng là nỗi buồn của dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ. Tương lại đi về đâu ? Nếu đất nước không canh tân, các đảng phải cực đoan độc tài sẽ đưa đất nước với những ngày dài chờ đợi !!

 

Nguyễn Quý Đại

 

http://www.stanford.edu/~plomio/history.html#anchor204279

http://www.stanford.edu/~plomio/history.html

 

Cảm ơn anh hai Nguyễn Quý Định Hawaii đã gởi tài liệu về Thành Troy