Tản mạn về thơ Nguyễn Thanh Trúc
Nguyễn Vy Khanh
Thơ Nguyễn Thanh Trúc đến với tôi chỉ mới gần đây thôi, thời gian tôi chiêm nghiệm nhiều về những chân trời mới khả thể cho thi ca ở hải ngoại. Rạng đông có ló dạng đôi lần với tôi, phần lớn thời gian còn lại tôi cứ mãi bị bóng hoàng hôn văn hóa dân tộc ám ảnh. Vấn nạn căn bản giữa truyền thống và hội nhập đối với con người sống ở quê người! Kỹ thuật và khuynh hướng thi ca Âu Mỹ dĩ nhiên giúp nhà thơ chúng ta phương tiện diễn tả tâm tình và tư duy, nhưng làm thơ là để cho ai; để tự thỏa mãn cái Tôi của mình hay để đến với người thưởng thức ?
Tập thơ Một Thoáng Kỷ Niệm do tạp chí liên mạng Suối Nguồn ở Austin TX ấn hành tháng ba mà ngày 11 cùng tháng đã đến tay tôi, người ở mãi tận cực Bắc của Mỹ-châu. Mười người làm thơ trẻ và rất trẻ, trong số tôi chỉ mới gặp Song Vinh hôm ra mắt thơ anh Phan Xuân Sinh, các bạn trẻ khác tôi có được đọc đâu đó trên báo giấy và nhất là các tạp chí liên mạng. Riêng 12 bài thơ của Nguyễn Thanh Trúc trong tập đã đem lại cho tôi những giây phút bâng khuâng, một loại bâng khuâng hạnh phúc!
Nguyễn Thanh Trúc có thể đã có nhiều sáng tác khác, văn xuôi cũng như thơ, nhưng tôi chưa có dịp may đọc. Nhưng với tôi, 12 bài thơ này đã cho người đọc cảm được một số tâm tình và chúng cũng vẽ lên phần nào chân dung của Nguyễn Thanh Trúc. Một thiếu nữ có một tuổi thơ bình thường ở một miệt quê :
"... Nhà ta trước ngõ trồng hoa trắng
Đêm về thơm ngát cả trời thương
Cây khế nhà ta lấm tấm hoa
Rụng hồng sân nhỏ phía sau nhà
Chích chòe vui hót trong vòm lá
Đàn kiến vàng bận bịu vô ra..." (Thương Hoài Góc Trời Quê)
Nơi đó có mẹ già chăm chút cho con:
"... Mẹ già giúp gội tóc cho em
Gáo dừa sóng nước tóc mượt thêm
Hương bồ kết quyện từng sợi mỏng
Suối tình tay mẹ ngát dịu êm..." (THGTQ)
Có người cha thương đứa con "phá dàn máy, mổ diều gà thử nghiệm" muốn đánh roi mà thấy con thật thà ngu dại nên cho chịu khiến nay cô khôn lớn "vẫn nhớ hoài nợ roi làm bài học" (Bài Học Vỡ Lòng).
Có con đường quê, bờ ruộng và hai đứa trẻ "hồn nhiên vui tuổi nhỏ":
"Thu vui bước qua con đê dạo nọ
Con bé hờn, điên điển chát bờ môi..." (Điệp Khúc Mùa Thu)
Có những đêm gặt lúa "Trăng vàng treo ở ngọn tre", trai gái đối đáp làm quen để rồi "Tim anh có dịp thì thầm ... thương ai" (Gặt Lúa Đêm Trăng). Trai gái quê quen nhau qua những tiếng hò ơ và những chuyến đò định mệnh (Duyên Quê).
Rồi cũng như nhiều đồng bào của cô, đời sống không yên ấm trơn tru, đứa con phải đành đoạn bỏ quê nhà tìm đường ra đi tìm tương lai và hạnh phúc. Nơi trại tị nạn cô nhớ mẹ "Con xa mẹ như đàn đứt dây rồi / Trời cẩm tú mịt mùng, vì thiếu Mẹ" khi đời sống tạm cư nhiều thử thách, nhưng viết xong không dám gửi sợ "Vết chân chim đã hằn sâu mắt Mẹ" (Lá Thư Trại Tị Nạn).
Ở bên ni rồi thì lại nhớ bên nhà, nơi hãy còn những người thân:
"... Hãy nhắc giùm ta, kẻ phương xa
Lòng luôn mang nỗi nhớ quê nhà
Nhớ mẹ thật nhiều, yêu em quá!
Hẹn một ngày về sẽ không xa" (THGTQ)
Hãy còn những con đường, cây me đầu làng:
"... Xa quê nghèo, xa cầu khỉ, cội me
Chiếc xuồng con hiu hắt bến xa bờ
Thương bìm bịp thiết tha lời tao ngộ..." (ĐKMT)
Nơi quê người nghe tiếng sóng mà cảm nhận u hoài như "lời nguyền chẳng phai" (U Hoài Của Sóng). Phải chăng sóng lòng vì tình yêu đã đến:
"Dẫu cho em có làm thân tượng đá
Đón giọt mưa chân tóc, ướt hồn
Thì anh vẫn khách qua đường xa lạ
Dấu yêu nào mới đó lại xa xăm
(...) Sương trắng đục vây quanh thân tượng đá
Tiếng dế mèn lạc lõng điệu nhạc xưa ..." (Bão Thu)
Vấn vương, u hoài, tình yêu đưa đến những "câu thơ ngọt, / viết ru hồn" (Ru Hồn Vấn Vương), những trang nhật ký cho một tuần đầy tràn nhung nhớ, đợi chờ rồi đến nguyện đường cất giọng nhỏ xin "Chúa nhân từ xóa hết mọi khổ đau / Người cõi tục mãi yêu nhau trọn kiếp" (Trang Nhật Ký).
Nguyễn Thanh Trúc nhung nhớ quê nhà qua những vật thân quen như cái lu nước mưa, máng xối thân dừa, những cây khế hoa rụng hồng cả sau nhà, và khi tha thiết nhung nhớ người yêu xa quê thì chính với những nắm cỏ, những mùi hương cau trắng, hương rơm ngai ngái,... cô gái quê đã gửi làm quà:
"gửi anh nắm cỏ ven đê
chút hương cau trắng, đê mê sáo diều
gửi anh chút khói lam chiều
hương thơm ngai ngái chiếc lều bên sông
lục bình hoa tím giữa giòng
khóm tre xào xạt, gửi lòng gái quê
xứ người vật chất phủ phê
xa hoa, phù phiếm, nhớ về em chăng?
quê nghèo những tối sáng trăng
bên thềm chải tóc nhớ chàng miên man"
Bài Quà Quê đẹp ở tấm lòng, ở những hình ảnh quê hương và ở những vần thơ êm dịu mà linh động như một bức tranh ! Quà Quê thành công đem đến cho người đọc một niềm hạnh phúc bình dị và hiếm hoi!
Cảm ơn người thơ Nguyễn Thanh Trúc !
Nguyễn Vy Khanh
Montréal, 14-3-2002