Sợi Nắng Mong Manh

của Thu Minh

hay là bức tranh quê hương của một nhà thơ còn chứa đựng tâm tình đất nước

 

Lê Mộng Nguyên

 

‘’... Đối với Thu Minh, khi một người sống xa quê hương thì tất cả tình cảm thiêng liêng đối với quê hương đất nước, con người gia đình hoặc ngay cả với cỏ cây hoa lá sông núi cũng trở nên thiếu thốn vô bờ. Niềm hy vọng được sống giữa những gì thân thương đó chỉ còn là những ‘’Sợi nắng mong manh’’ với muôn màu sắc, hình thái trói buộc hồn mình dù trong một cuộc sống đầy đủ nơi xứ người. Nhất là đối với những con người đã gắn bó phần lớn cuộc đời mình với quê hương ’’. Đó là những lời của tác giả hơn 70 bài thơ gửi đến tôi (thư ngày 15/04/2000 từ La Rochelle, Pháp) thuộc lai cảo thi tập thứ hai trước khi nàng cho ra mắt với nhan đề ‘’Sợi Nắng Mong Manh’’, một cách chính thức trong dịp Đại Hội Thơ Tài Tử được tổ chức tại Westminter (Orange County, Nam Cali) vào ba ngày 14, 15, 16 tháng 9-2000.

Tôi biết Thu Minh qua những tác phẩm đăng trong CHTY IV-1998 (Đóa Hồng Lưu Lạc, Tôi Và Biển, Hoa Hoàng Hậu) và CHTY V-1999 (Những Điều Không Nói, Còn Lại Mình Ta, Ngọn Gió Theo Em) và tập ‘’Thơ Nhạc Lá’’ xuất bản năm 1998 (gồm 24 bài trong đó 11 bài được phổ nhạc, phần đông do nhạc sĩ Trịnh Hưng là người viết Tựa). Tôi xin trích bốn câu cuối rất đẹp trong buồn đau từ bài ‘’Tôi Và Biển’’:

 

Gió biển lặng - Mà nghe thét gào trong tim lửa đỏ

Đốt thiêu đi mọi mong muốn ước mơ

Tôi đi trong cuộc sống - vật vờ

Như cánh bướm mong manh niềm hy vọng

mà tôi tạm dịch ra tiếng Pháp như sau :

 

Ah ! Ce vent inerxistant de la mer si reposante

Je l’entends malgré tout rugissant et hurlant

dans mon coeur brủlant et rougeoyant

qui consume toutes mes grandes espérances

Je traverse la vie - sans aucun but précis,

telles les ailes du papillon la nuit

fragilisées par l’espoir d’un moment évanoui

Cũng như tôi đã khâm phục cách viết lưu loát và lão luyện khi nàng diễn tả nỗi cô đơn của thời niên thiếu (‘’Đóa Hồng Lưu Lạc’’) :

 

Ai biết rồi đây thoáng mong manh

Lá vàng rụng nát giữa nắng hanh

Lẻ mảnh trăng rơi, hồn đôi nửa

Đếm những tháng ngày vắng bóng anh :

 

Sais-tu qu’en un rien de temps et très tôt

Des feuilles mortes tombent, écrasées par la chaleur

Je reste solitaire comme un morceau de lune

se détachant dans un coin de ciel futile

telle mon âme blessée par la séparation

en comptant les jours et les mois de ton absence

Cách đây gần một năm rưỡi, tôi cũng đã đề cập đến Thu Minh trong bài cảm tưởng về ‘’Nắng Chiều 2 ‘’của Hoàng Minh Tâm (x. Nghệ Thuật số 60 th. 03-1999) : ‘’Tôi cũng được biết thêm rằng nàng (HMT) có một người con, nữ thi sĩ Thu Minh có đăng thơ như mẹ trong CHTY IV-1998. Theo Như Hoa Lê Quang Sinh, Chủ tịch HTTTVN : ‘’ Đại hội vừa rồi (ngày 11, 12 và 13 th. 09-1998 tại Sacramento) có chị Thu Minh ở La Rochelle tham dự. Thơ Thu Minh cũng hay và có tài hát, vũ, lại tánh tình dễ thương nên cũng gây được nhiều cảm tình với anh em bên này’’ (thư cho LMN, ngày 05/12/1998). Sở dĩ tôi nhắc đến Thu Minh là vì tình mẹ con trong thơ Hoàng Minh Tâm luôn đậm đà (đó là một tia sáng trong bầu trời ảm đạm qua thi tập của người) : ‘’Cảm ơn các con đã khích lệ mẹ trong tập thơ NC II được hoàn thành và gợi nhớ mai sau...’’ Thật vậy, tình ‘’Mẹ Và Con’’ trong ‘’Sợi Nắng Mong Manh’’ của Thu Minh rất âu yếm, không đắn đo, như hòa nhịp với tạo hóa, thiên nhiên :

 

Mẹ là ngọn lửa đêm đông

Ủ cho con ấm giấc nồng năm canh

Mẹ là dòng suối mát lành

Sữa thơm con bú, trời xanh nụ cười

Mẹ là đầy ắp khoảng trời

Đứa con đi tới cuộc đời tương lai

Một mai - dù có một mai

Con là mẹ - vẫn nhớ hoài mẹ con

Muốn cảm thông với thơ, ta phải biết nhiều về đời tác giả. Tương tự Vincent Van Gogh nói về định nghĩa bút họa, trong hành trình tìm hiểu thi sĩ, ta phải cố gắng học hỏi công phu để vượt qua một bức tường vô hình bằng thép (un mur d’acier invisible) là cuộc sống tình cảm của nhà thơ và làm sáng rõ những cái gì làm ta xúc động... Về mặt này, không ai biết nỗi lòng của Thu Minh bằng nhạc sĩ Trịnh Hưng (trong ‘’Lời Giới Thiệu’’ THƠ nhạc lá, 1998) : ‘’... Thu Minh là một cô gái Bắc Kỳ nho nhỏ, sống ở thành phố Hà Nội, thủ đô ngàn năm vạn vật của nước Việt Nam, vui tính, hiền hậu có sẵn dòng máu văn nghệ, đa sầu, đa cảm, mà người mẹ là một nữ sĩ quê ở Kinh Bắc (Bắc Ninh) và người cha Lê Bách một nhà văn đã cống hiến cả cuộc đời mình cho nền văn học, nghệ thuật nước nhà. Đất Kinh Bắc được nổi tiếng là nơi gạo trắng nước trong và cũng là nơi quê hương của nhiều nhân tài về văn thơ từ ngàn xưa, như cụ Hàn Thuyên, Cao Bá Quát, Đoàn Thị Điểm và là quê mẹ của nhà đại thi hào Nguyễn Du... và chính nơi đó là cái nôi của nền Dân Ca Quan Họ đã sống trong lòng người dân Việt mãi đến tận ngày nay mọi người còn mến mộ ‘’. Với tên thật là Nguyễn Thu Minh Christine, nàng làm nghề Kỷ thuật viên âm thanh Đài truyền hình Việt Nam từ 1975 tới 1992. Trong thời gian 6 năm (1987-1992), nàng giữ chức giáo viên dạy khiêu vũ quốc tế và năm 1991 đoạt Giải Nhì cuộc thi khiêu vũ quốc tế Đôi Giày Vàng Toàn Quốc. Nàng được phép rời Việt Nam qua Pháp định cư theo chương trình sum họp gia đình năm 1992 và từ dạo ấy (ở La Rochelle) bắt đầu làm thơ và viết nhạc (dưới sự đỡ đầu của nhạc sĩ Trịnh Hưng). Sau ‘’Sợi Nắng Mong Manh’’ (thi tập thứ hai), Thu Minh loan báo sẽ cho xuất bản ‘’Đốm Lửa Rừng Hoang’’ (thi tập thứ ba). Tôi thú thật rất ngạc nhiên và thán phục trước một nữ sĩ còn trẻ tuổi mà đã sáng tác dồi dào trong một thời gian ngắn ngủi. Tuổi bé thơ qua rất mau chóng bên mẫu thân đã làm cho những ngày sống nơi quê người của tác giả luôn trầm tư mặc tưởng trong tiếc nuối và ước ao :

 

Từ nơi xa con gửi về đất mẹ

Nỗi nhớ thương cháy bỏng khát khao người

Nhớ cánh diều thả bay tít chân trời

Con đê trẻ dong trâu về mòn lối

Con vẫn nhớ búp hoa bèo tím nổi

Ven bờ ao con hái một chiều nào

Lòng thơ ngây trong trắng tuổi chiêm bao

Niềm hạnh phúc bình yên trên đất mẹ (Gửi Về Đất Mẹ)

Biết bao kỷ niệm ưu ái, nhẹ nhàng như làn gió thoảng, êm dịu như áng mây mùa hè đồng nội, đầy âm hưởng và nhạc điệu từ cao nguyên đến hải ngạn, lại trở về trong trí nhớ kẻ tha hương :

 

Bao bài ca những trưa hè nhè nhẹ

‘’Em là hoa Pơ-lang’’ xinh đẹp nhất mường

Mẹ đưa con lên làng bản thân thương

Hội Tây Nguyên tiếng cồng chiên rộn rã

...............................................................

Con chưa ngủ ư, cưng yêu của mẹ

Thôi được rồi ta trở lại quê nhà (Ru Con Ngủ)

Nhưng người mẹ đã ra đi lúc nhà thơ rất còn nhỏ, trong nhà cũng vắng bóng cha, chỉ còn ông bà nội gói ghém tất cả tình thương, ấp ủ đêm ngày :

 

Bé, tròn đôi mắt thật xinh

Bé xây nhà lớn cho mình, mẹ cha

Bàn tay mủm mỉm, mượt mà

Bé là hòn ngọc của bà của ông (Bé Yêu Của Bà)

Tôi không muốn đi sâu vào tình mẹ con, gia đình của tác giả ‘’Sợi Nắng Mong Manh’’ mặc dầu đó là một ám ảnh trong cuộc đời Thu Minh trên đất khách, mặc dầu người thiếu nữ nay trở thành thiếu phụ, giàu tình cảm nên rất khoan hồng trong ký ức về quảng đời cô quạnh lúc nàng tuối bé thơ :

 

Bốn mươi năm nơi phương trời lạ

Em ngỡ tưởng rằng :

Hạnh phúc ấu thơ trở lại trong ta

Với các em cùng mẹ, khác cha... (Em Là Ai)

Ngay cả trong thơ tả cảnh và vượt quá Anh Thơ trong ‘’Bức Tranh Quê’’ (Đời Nay, Hà Nội 1941) mà theo Hoài Thanh-Hoài Chân : ‘’Tranh quê có bức chỉ là bức ảnh; cái thản nhiên hàm súc của nghệ sĩ đã nhường chỗ cho cái thản nhiên trống rỗng của nhà nghề.’’ (Thi Nhân Việt Nam, tr. 197), Thu Minh phác họa chỗ chôn nhau cắt rốn với tất cả tâm hồn :

 

Quê em đầy núi đầy thông

Nhà tranh mái lợp ấm nồng mùi rơm

Bông dừa, bụi chuối, khóm thơm

Lúa vàng trĩu nặng gió vờn chiều thu (Quê Em)

Ta hãy lắng nghe, trong tám câu sau này vừa chải chuốt vừa linh động, nỗi lòng của một nhà thơ đượm màu sắc hương làng mạc :

 

Có những lúc ngồi một mình ảm đạm

Mơ mộng về một đất nước trong tôi

Quả rất gần mà cũng rất xa xôi

Ở nơi đó có bao người thương mến

Nơi bà mẹ còng lưng trên bãi biển

Nhặt cua sò ốc hến mỗi buổi chiều

Là mỗi lần chạnh nhớ đứa con yêu

Nay xa thẳm vòng tay bà mong ước (Ở Nơi Đó)

Tôi cũng không quên Thu Minh là ái nữ của nữ sĩ Hoàng Minh Tâm sinh quán ở Bắc Ninh ‘’... mà ở Bắc thì con gái Bắc Ninh tỉnh giáp ranh với Hà Nội, họ có dân ca quan họ nên dân ở đó gạo trắng nước trong, con gái nhà quê mà đẹp và lại lẳng lơ đa tình vì ảnh hưởng dân ca ở Bắc...’’ (Thư Trịnh Hưng cho LMN, 01/11/1999). Nhà thơ khả ái của chúng ta không thể nào quên những ngày tươi trẻ, đắm chìm trong không khí lãng mạn và dã thú của đình đám hội hè một thuở bình an :

 

Hội làng quan họ - gái Bắc Ninh

‘’Người ơi người ở’’ tính tang tình

Yếm hồng, tóc vấn, bao lưng trắng

Ngọt ngào ca khúc nhạc thanh bình

........................................................

Hội tan - quan họ đã sang sông

Tay nắm quai thao, má ửng hồng

Lửng lơ câu hát chao lơ lửng

‘’Mình về mình có nhớ ta không...’’ (Cô Gái Làng Quan Họ)

Cũng như trong ‘’Thơ Nhạc Lá’’ (1998), qua ‘’Sợi Nắng Mong Manh’’ (2000), Thu Minh thổ lộ tâm tình về tình yêu gia đình, tình yêu quê quán và tình yêu ấp ủ một người còn ở lại nước nhà mà không bao giờ nàng quên được. Từ La Rochelle đến ‘’Đô Thành Ánh Sáng’’, nàng lủi thủi cất bước ‘’Giày Vàng’’ trong vườn hoa đẹp nhất ở Khu Đại học Latin : Luxembourg nắng vương vương, Sông Seine hờ hững bên đường đợi ai (Nhớ Hương Xưa), vào một mùa đông lạnh giá năm 1992, tâm hồn đau khổ và con tim nhức nhói nhớ nhung :

 

Trời Paris

Nhạt nhòa trong ký ức êm đềm

ANH, ANH !

Em gọi tên anh suốt một đời thương nhớ

ANH, ANH -

Em gọi tên anh suốt một đời em đợi

Suốt một đời, em những muốn có anh (Giây Phút - Giữa Hai Phương Trời)

Mặc dầu trên đất khách với cuộc đời ấm no, thoải mái, nàng vẫn tiếp tục làm thơ cho người yêu một thuở ban đầu, một tình yêu càng ngày càng mặn mà, càng ngày càng sâu đậm trong sự vắng mặt của người yêu (‘’Tâm hồn Anh tìm Em’’ như lời một bài tình ca bất hủ ) :

 

Dù xa ngàn núi cách ngàn sông

Mộng đời thêu dệt giữa mênh mông

Thế gian phù phiếm bao gian dối

Xin giữ trong tim một tấm lòng (Hẹn)

Nàng mường tượng ngày xưa hai đứa nồng nàn, thề nguyện cùng non nước xin giữ mãi mối tình đang chớm nở với hoa phượng đầu hè : Tay trong tay dưới bầu trời xanh thắm / Nụ hôn đầu giữa bát ngát mênh mông / Anh trao em cả triệu giấc mơ nồng / Bao xao xuyến, bao rộn ràng muôn thuở (Hương Lửa). Người ơi có nhớ không, có nhớ không ?

Anh vẫn nhớ, ngày đầu xuân năm ấy

Cánh đào rơi lả tả suối tóc em

Niềm riêng tư trói giọt nước mắt mềm

Em lặng khóc bên anh và chẳng nói (Nín Đi Em)

 

‘’Cánh đào rơi lả tả suối tóc em’’, phương pháp tả cảnh, tả tình, tượng trưng và man mác như thế chỉ có Thu Minh mới cảm giác được qua những vần thơ thần diệu của tình si. Cái khóc lặng lẽ của nàng bên chàng trong một khung cảnh mùa xuân ‘’thần tiên’’ ấy chỉ có thể cắt nghĩa bằng hạnh phúc tràn đầy trong hiện tại và linh tính một cuộc chia ly trong tương lai :

 

Không phải em không thương anh đâu

Chỉ vì em sợ nắng phai màu

Sợ ngày mai đến - không anh nữa

Chỉ còn em với những đêm thâu (Hãy Hiểu Cho Em)

 

Làm sao em không thương anh được ? Bởi vi : Anh là tất cả đất trời / Anh là tất cả cuộc đời của em (Khó Nói). Anh còn nhớ không ? Buổi gặp gỡ đầu tiên của hai đứa mình trong ‘’Phố phường lặng tiếng lao xao’’ :

 

Mắt nhìn đáy mắt xôn xao

Muôn ngàn lời nói bay vào không gian

Bên anh, em thật ngỡ ngàng

Tựa như đang dệt mộng vàng bấy nay

 

Và tiếp theo là những ước muốn tự đáy lòng của một thiếu nữ nặng tình yêu ngay ‘’Khoảnh Khắc Đầu’’ (‘’Nhưng trong khoảnh khắc ơ thờ ấy, Thấy cả muôn đời hận biệt ly’’, Thế Lữ) :

 

Ước gì trời đất ngừng quay

Ước gì cây trái đừng thay đổi màu

Ước gì mãi mãi bền lâu

Bên nhau ta sống nặng câu nghĩa tình

 

Đọc đi đọc lại hơn 70 bài thơ Thu Minh gởi cho tôi (đó là một kỳ công, không những về phần số lượng mà cả về mặt phẩm chất ), tôi có cảm tưởng nhà thơ còn trẻ tuổi của chúng ta (tương tự Nỗi Buồn ‘’Da Diết’’ của Thương Hà : x. Nghệ Thuật số 67 th.10 -1999 hay Việt Dương Nhân trong ‘’Bốn Phương Chìm Nổi’’ : x. Nghệ Thuật số 65 th. 08 - 1999) đã đau khổ rất nhiều mới làm được những vần thơ hay như thế. Từ ‘’Thơ Nhạc Lá’’ ra năm 1998 đến ‘’Sợi Nắng Mong Manh’’ năm 2000, Thu Minh có lẽ đã đạt được cái địa vị rất hiếm hoi của các nữ sĩ lừng danh mà tôi đã từng mến phục... Trước khi chấm dứt, tôi muốn độc giả thưởng thức vài dòng thơ đẹp, mượt mà, ‘’Trong như tiếng hạc bay qua’’ (Nguyễn Du), mà tôi lượm mót tình cờ trong thi phẩm thứ hai của người thiếu phụ La Rochelle :

 

Giữa mùa khô, mưa Sài Gòn chợt đổ

Tại em về có phải thế không anh ?

Giọt mưa xanh tưới mát nhánh khô cằn

Mưa đổ xuống quấn thân nhành lá biếc (Giọt Mưa Xanh)

 

Hoặc để ‘’Cảm tác qua bức tranh Quê Hương của họa sĩ Hoàng Khuê’’, nhà thơ phác họa trong óc tưởng tượng mình một hình ảnh của làng xóm năm xưa :

 

Hè về phượng thắm như mơ

Đầm sen hương tỏa, như chờ đợi ai

Ngang trời tiếng sáo vút dài

Lưng trâu chú cuội gọi hoài hằng nga (Quê Hương - Đợi Người Về)

 

Và để kết thúc, Thu Minh (theo dấu : Sương Mai, Trần Vấn Lệ, Người Sông Tương và Song Linh) cũng tìm họa lại bài thơ triết lý ‘’Một Nửa’’ rất đẹp của Thảo Chi trong ‘’Nhẹ Bước Vào Thơ’’ (x. Nghệ Thuật số 71 th. 02 -2000), nhưng theo thể lục bát với tám câu cuối như tóm tắt cả một cuộc đời :

 

Nửa cay đắng, nửa mơ màng

Nửa thương nửa giận, nửa gần nửa xa

Lững lờ nửa muốn, nửa tha

Như chim nửa đậu, nửa là là bay

Nhá nhem nửa tối, nửa ngày

Nửa âu yếm nựng, nửa rầy nửa la

Nửa mình với lại nửa ta

Hai ta là một hay là nửa đôi (Day dứt).

 

Lê Mộng Nguyên