Ngày nay,Tiên PhỈ°á»›c là má»™t trong mỈ°á»�i hai huyện, và là huyện đầu tiên trong năm huyện miá»�n núi của tỉnh Quảng Nam. Năm mỈ°Ỉ¡i lăm năm vá»� trỈ°á»›c, sá»± phân bố địa lý cho cỈ¡ chế hành chánh, có thể có ít nhiá»�u khác biệt. NhỈ°ng con đất giàu cây xanh,đá tảng này vẫn nằm ngoan má»™t chá»—.

Và má»™t nhánh ấu thỈ¡ tôi vẫn thỈ¡m cùng Tiên PhỈ°á»›c.

Bạn hãy kể cho tôi một chút gì v� Tiên Hội !
Bạn hãy nhắc cho tôi một vài hình ảnh Tiên Châu !
Những xã, những thôn của Tiên PhỈ°á»›c má»™t thá»�i.
Ã�ã bốn mỈ°Ỉ¡i chín năm xuống núi,
chỈ°a má»™t lần thăm lại
tôi nhớ
tôi thèm biết bao nhiêu.
Những đ�t khói, những rẻo gió...ngào ngạt xanh một góc đ�i.

Bạn ở đâu ? đang làm gì ? Sao ngần ngại ?
Sá»± xa lạ chẳng phải là khốº£ng cách
nếu bạn đã hốº·c Ä‘ang thở hít cùng hỈ¡i đá núi
đi loanh quanh qua những gốc chà là
và gói trong lòng những mùi hỈ°Ỉ¡ng dủ dẻ.

Xin hãy nói vá»� quê hỈ°Ỉ¡ng mình cho nhiá»�u ngỈ°á»�i biết
cho nhiá»�u ngỈ°á»�i cùng Ä‘Ỉ°á»£c thỈ°á»Ÿng ngốº¡n
để xứ sở thân yêu ấy càng khởi sắc
càng giàu thêm tình ngỈ°á»�i.

Trong khi ch� bạn dẫn tôi v� lại một mi�n đất cũ
tôi xin gắng nhớ
gắng vẽ lại một
đôi Ä‘iá»�u thân thỈ°Ỉ¡ng vẫn nằm hoài trong trái tim

Năm 1946,
năm tôi lên năm,

chẳng thể là một tình c�, ba tôi cõng tôi đến đây.
cuá»™c chiến Việt Pháp là gốc rá»… cho má»™t nhánh ấu thỈ¡ tôi bén lên vuông đất rừng Tiên PhỈ°á»›c.

Sau má»™t đêm ngủ vùi, hai cha con cùng thức dậy. Giữa cái se lạnh của hỈ°Ỉ¡ng trá»�i, ánh nắng đã vàng á»­ng, đầy tràn cả mặt sân rá»™ng.  Mặt sân vá»›i những viên gạch màu nâu già, chen vai sát vào nhau, trải ra nhỈ° má»™t thảm vải vá»›i nhiá»�u nếp nhăn xanh. Ã�ó là những Ä‘Ỉ°á»�ng cá»� cú má»�c chen giữa những kẻ gạch thiếu khắng khít.

Ba tôi ngồi xếp bằng giữa chiếc chiếu Yến Nê, trải ngay ngắn trên ná»�n nhà.  Má»™t tay ông để trên đùi, má»™t tay sá»� cằm, trầm ngân, Tôi ngồi nhích phía sau lỈ°ng ba tôi má»™t chút. Hình nhỈ° có tiếng gì đó rụng ở ngoài vỈ°á»�n. Gió chảy sát gốc má»™t đám cây, đứng tiếp sát mặt sân làm chao nhiá»�u mặt lá. Lúc này, tôi má»›i kịp nhận ra, chúng tôi Ä‘ang ngồi giữa lòng má»™t mái đình.

Ã�ình rá»™ng và cao. Có nhiá»�u cây cá»™t gá»— lá»›n nghiêm nghị, đứng thẳng tắp Ä‘á»™i sỈ°á»�n nhà.  DỈ°á»›i má»—i gốc cá»™t Ä‘Ỉ°á»£c kê má»™t tảng đá xám, hình tròn lăn quăn những Ä‘Ỉ°á»�ng trá»—.  Mặt tiá»�n của đình hoàn toàn phỈ¡i trống, các cánh cá»­a cao rá»™ng liá»�n nhau, đã Ä‘Ỉ°á»£c thoát gỡ tá»± bao giá»�. Hai cánh cá»­a bên hông, sát mặt tiá»�n, cÅ©ng cùng Ä‘Ỉ°á»£c bá»� ngõ.

Ba tôi bỗng h�i :

- Má con và em không biết bây gi� đi đến đâu rồi ?

Tôi hỈ¡i nhỈ°á»›n mắt, ngỈ¡ ngác.

Có lẽ ba tôi không có ý há»�i tôi. Ông nói cho có nói, hốº·c tá»± há»�i chính mình. Bởi vì cho đến lúc đó tôi cÅ©ng chỈ°a biết má tôi đã cùng ngỈ°á»�i cháu gái, mang chị và em trai tôi Ä‘i vá»� má»™t hỈ°á»›ng khác. Sau tôi má»›i hay: vì không thể theo chân cỈ¡ quan Kho Bạc, nỈ¡i ba tôi làm việc, thay đổi hoài chá»— ở, nên má tôi Ä‘Ỉ°a cả gia đình vào Quảng Ngải. NỈ¡i đó má tôi đã từng quen biết và có cỈ¡ sở buôn bán trỈ°á»›c đây.

Sá»± có mặt của tôi bên ba tôi vốn là má»™t bất đắc dÄ© của ông. Ông vốn sợ cô Ä‘Ỉ¡n. Không biết tôi đã lấp Ä‘Ỉ°á»£c mấy phần khốº£ng trống này của ba tôi ?  Ná»—i buồn nhá»› những ngỈ°á»�i thân yêu chợt chia xa, làm ngỈ°á»�i tôi nhỈ° co cụm lại.  Càng co cụm trong da thịt nhỈ° lá»�ng lẻo, rá»™ng mãi ra, Tôi nghe thất những hạt bụi rỈ¡i ấm vào hai mắt, xốn xang...

CỈ¡ quan làm việc của ba tôi cÅ©ng đóng tạm ở má»™t cái đình khác gần đâu đây, và vì diện tích khiêm nhỈ°á»�ng, nên chúng tôi phải tá túc tại ngôi đình hoang phế này.  Hôm đầu tiên ở má»™t mình trong đình tôi rất sợ. Nắm tay ánh nắng, tôi lủi thủi ra sân, nhìn quanh bốn bá»� dày đặc cây và lá. CÅ©ng may có rất nhiá»�u tiếng chim rá»™n rã ca hót.

Tôi lắng nghe nhỈ°ng không nhận ra Ä‘Ỉ°á»£c má»™t tiếng chim quen.  Thật sá»± trỈ°á»›c đây tôi chỉ biết mặt và nghe tiếng chíp chíp của đám se sẻ nâu trên mái ngói. Nay Ä‘Ỉ°á»£c thấy những con chim vàng óng, những con chim nhiá»�u màu sặc sỡ hốº·c Ä‘en mỈ°á»›t ca hót luôn miệng tôi vô cùng thích thú và chợt bạo dạn rất nhiá»�u.

BỈ°á»›c theo những tiếng chim, tôi Ä‘Ỉ°á»£c gặp thêm nhiá»�u lốº¡i bông thật lạ mắt, tuyệt đẹp. Vài lốº¡i bông này, vá»� sau tôi biết chỉ là những lốº¡i tầm thỈ°á»�ng, chúng là những cây ráy, cây huệ, cây đùng đình...

Ba tôi chạy Ä‘i chạy vá»� ngày vài ba lần nên tôi cÅ©ng yên bụng. Và ngày hôm sau, tôi dạn dÄ© hỈ¡n, đã bắt đầu mon men Ä‘i dòm xem từng bệ thá»�.

Tôi phát giác, bệ thá»� nào cÅ©ng có bát hỈ°Ỉ¡ng, vá»›i lỈ°ng lá»­ng ná»­a bát cát vàng ố lẫn lá»™n vá»›i tro hỈ°Ỉ¡ng. Má»™t vài ba que hỈ°Ỉ¡ng còn sót lại, đứng xẹo vẹo, má»�i mệt, ngán ngẫm.

Trong ba bệ thá»� lá»›n, chỉ có má»™t bệ có ba tỈ°á»£ng ngỈ°á»�i. Cả ba ngỈ°á»�i Ä‘á»�u là đàn ông, mặt mày lem luốc che bá»›t nét dữ tợn của há»�. So vá»� hình dáng, cả ba ông thần thấp hỈ¡n tôi má»™t chút. Vậy mà há»� Ä‘á»�u có râu. Những thá»�i râu thật dài, thật cứng. Những ông thần, có phải thỈ°á»�ng thỈ°á»�ng giống nhau ? không chừng, tất cả Ä‘á»�u là ba anh em.

Ba ông tôi gặp:  Má»™t ông mặt Ä‘á»�, má»™t ông mặt hỈ¡i Ä‘en, và má»™t ông mặt khá trắng. Ông mặt trắng, có vẽ hiá»�n và mạp mạp hỈ¡n hai ông kia.

Dá»±a ngỈ°á»�i vào ánh nắng rá»±c rỡ chung quanh, Tôi đặt tay sá»� vào từng ngỈ°á»�i. Ã�ôi ủng của ông Mặt Ã�en có mÅ©i ngang, coi bá»™ rất nặng. Vồng râu của ông Mặt Ã�á»�, cong vẹo vá»� má»™t bên, cứng ngắt bụi bặm, rõ ràng đã lâu không Ä‘Ỉ°á»£c tỉa, chải. Cái bụng của ông Mặt Trắng hình nhỈ° ăn không tiêu đã lâu ngày vẫn chang bang, làm cho cái Ä‘ai nịt xệ hẳn xuống.  Tôi chợt thấy má»™t con gì nhá»� nhá»�,bằng ngón tay út bay vòng vòng sát đầu ông Mặt Ã�en. Dòm kỹ, thì ra bên sau vành tai ông ấy sỈ°ng vù. Cục sỈ°ng là má»™t ụ đất nhá»�. Giữa ụ đất có má»™t cái lá»— bằng đầu ngón tay út: má»™t cái ổ. Không chậm trá»…, tôi chạy ra sân lỈ°á»£m má»™t cục đá rồi chạy vào, nhảy phóc lên bệ thá»�. Nhìn ká»· lại, không thấy con tò vò (sau này tôi má»›i biết tên) tôi lập tức đập vở ụ đất. Chẳng có gì bên trong. Dù sao, tháo gở cái ổ đất Ä‘i, ông Mặt Ã�en chắc sẽ dá»… chịu hỈ¡n. Tôi lại xoay qua kiểm tra hai ông kia. Tôi phủi giúp há»� những đám bụi đóng lâu ngày. Những Ä‘Ỉ°á»�ng tỈ¡ giăng của nhiá»�u ổ nhện nhá»� xíu. Mặt mÅ©i, áo quần của ba ông rõ ràng sáng sủa ra. Tôi nghe sâu thẳm trong đầu tôi những tiếng cỈ°á»�i, những lá»�i khen ngoan của cả ba ông. Tôi vui lắm, nhất là tối hôm đó, qua ba tôi, tôi biết Ä‘Ỉ°á»£c danh tính của ba ngỈ°á»�i.

Ná»—i lo nhá»› trong lòng ba tôi có lẽ có lắng Ä‘i má»™t chút, khi ông kể cho tôi biết má»™t Ä‘ốº¡n Tam Quốc Chí và sá»± kết nghÄ©a vỈ°á»�n đào, thá»�i xá»­a thá»�i xỈ°a, ở tuốt bên Tàu.

Ông mặt đ� là Quan Công,
Ông mặt không sáng lắm là TrỈ°Ỉ¡ng Phi,
và ông LỈ°u Bị, mặt mÅ©i trắng trắng.

Cả ba ông đã trở thành ba ngỈ°á»�i bạn chỈ¡i đầu tiên của tôi, trong những ngày tôi khởi sá»±, hấp thụ sỈ°Ỉ¡ng khí đá núi, để giữ mãi trong cổ há»�ng, má»™t giá»�ng nói đậm đặc cao nguyên cho đến bây giá»�. Cái giá»�ng Quảng Nam của tôi, đã ngàn cân, còn thêm mấy trăm tạ nữa, trách gì đã khó nghe, càng thêm khó hiểu. Ba mỈ°Ỉ¡i mốt năm sống vá»›i Ã�à Nẵng, không lá»™t bá»›t má»™t phần nào. Thế nhỈ°ng, tôi ca hát cho má»™t mình tôi nghe thì lại khác...

Tình bạn của bốn chúng tôi Ä‘ang thân mật, bất ngá»� má»™t buổi xế trỈ°a, ba tôi từ cỈ¡ quan vá»� hối dá»�n Ä‘i.

�i đâu ? Có gì đâu để d�n ?

Tôi có năm bá»™ đồ, ba tôi hình nhỈ° cÅ©ng chừng ấy. Tất cả luôn luôn nằm gá»�n trong cái ba lô của ông. À còn hai cái chén kiểu men xanh, nổi vân hoa . Không có Ä‘Å©a nhỈ°ng có hai cái muổng bằng sứ trắng, vẽ hình con cá Ä‘á»� giữa lòng muá»—ng. Và má»™t cái má»�n, hai màu ở hai mặt. Má»�n Ä‘Ỉ°á»£c viá»�n sa tanh xanh rá»™ng bản chung quanh .

Sau khi xếp má»�n cho thật gá»�n gàng, ba tôi cá»™t dính phía bên ngoài ba lô, mang sau lỈ°ng. Ông không mang má»™t bên vai nhỈ° những lần trỈ°á»›c. Thấy vậy, tôi biết cái lỈ°ng của ông không còn là chá»— của tôi. NhỈ° thế, chá»— sắp đến không mấy xa.

Trong chuyến ‘dá»�i nhà’ này, tôi Ä‘Ỉ°á»£c phân công ôm theo chiếc chiếu. Mặc dù chiếc chiếu đã Ä‘Ỉ°á»£c cuốn gá»�n, gấp vào nhau ba lần, có cá»™t giây chuối cẩn thận, tôi cÅ©ng tha nó má»™t cách khó khăn. BỈ°á»›c Ä‘i càng lết bết khi qua vài con Ä‘Ỉ°á»�ng lởm chởm đá. Vẫn đôi giày sandale trong chân, nhỈ°ng thỉnh thốº£ng tôi nghe nhói vì má»™t há»™t sạn. Tôi có thói quen mang giày từ khi má»›i biết Ä‘i lá»±ng chá»±ng.

CỈ¡ quan làm việc của ba tôi có lẽ đã chá»�n Ä‘Ỉ°á»£c má»™t chá»— trụ lại an toàn. Cùng vá»›i má»™t ngỈ°á»�i bạn đồng nghiệp, chú Kinh, chúng tôi đến cỈ° ngụ trong má»™t ngôi nhà bá»� hoang.  Làm sao tôi nhá»› nổi ngôi nhà này nằm ở thôn xã nào. NhỈ°ng cái bá»� thế, rá»™ng lá»›n của nó thì không quên Ä‘Ỉ°á»£c.

Cái vÄ© đại của ngôi nhà có thể bị nhân lên, do sá»± đánh gía của má»™t đứa bé chỈ°a biết quá năm chữ cái. NhỈ°ng không thể phủ nhận, đó là má»™t ngôi nhà của má»™t nghiệp chủ giàu có.  Theo sá»± kể lại của dân địa phỈ°Ỉ¡ng, tất cả con cháu thuá»™c dòng há»� cÅ©ng gia đình đó Ä‘á»�u đã qua Ä‘á»�i bởi nhiá»�u lý do kỳ bí. Ngôi nhà lá»›n trở thành vô chủ.

Sá»± sát hại vô hình và ghê gá»›m vẫn tiếp tục tái diá»…n cho nhiá»�u ngỈ°á»�i, đã lập tâm vào chiếm ngôi nhà này. Cuối cùng, không còn ai đủ can đảm, liá»�u lÄ©nh và cả công trình kiến thiết qui mô, lá»™ng lẫy của thá»�i ấy bị hoang phế dần theo năm tháng. Trong khi cây lá thuận mỈ°a nhuần nắng càng ngày càng xanh tốt um tùm, trở thành má»™t tụ Ä‘iểm của ma qủi. Ã�ó là lá»�i khẳng định chắc nịch của dân địa phỈ°Ỉ¡ng.

Chú Kinh trẻ hỈ¡n ba tôi rất nhiá»�u. Chú má»›i lập gia đình và sắp sá»­a có con. Là má»™t thanh niên, hăng say theo cách mạng, Chú Kinh luôn luôn chứng tá»� mình là ngỈ°á»�i Ä‘i đầu trong nhiệm vụ phá bá»� những tục lệ bị phong trào kháng chiến cho là lạc hậu.

Mê tín, dị Ä‘oan là má»™t ‘mặt’ nổi cá»™m trong cao trào bài bát Ä‘Ỉ°Ỉ¡ng thá»�i. Ã�ể chứng tá»�, trên Ä‘á»�i làm gì có ma. Và dẫu có, ta đây cÅ©ng không sợ. Chú Kinh chá»�n ngay má»™t căn khang trang nhất trong giang sỈ¡n nhà ma. Căn này nằm sát vá»›i má»™t căn đầy ắp những bàn thá»�, tăm tối, kỳ bí, dá»… chừng đôi ba năm nay chỈ°a ai mở cá»­a.

Tôi và ba tôi đặt má»™t giỈ°á»�ng tre vừa mua vào căn nhà ngang, hoàn toàn trống rá»—ng.  Căn chúng tôi chá»�n nằm xa vá»›i căn của gia đình chú Kinh bởi má»™t hành lang có mái lợp, và má»™t căn nhà khác, có má»™t bức vách đã ngã.

Toàn bá»™ những căn nhà Ä‘á»�u có cá»­a chính, châu đầu vào má»™t cái sân gạch rá»™ng. Giữa sân, có xây má»™t cái hồ nuôi cá cảnh hình thuẩn rất lá»›n. Chiá»�u dài dá»… chừng có đến ba mét.  Hòn non bá»™ ở giữa, không Ä‘Ỉ°á»£c săn sóc, càng tạo Ä‘Ỉ°á»£c má»™t khuôn mặt tá»± nhiên. Những con chim sâu, không ngại líu lo chuyá»�n trong các nhánh cành, vỈ°Ỉ¡n ra từ hòn gỉa sỈ¡n.

Cả cỈ¡ ngỈ¡i giàu sang của má»™t dòng há»� bất hạnh ngày xỈ°a, tá»�a lạc sát má»™t dòng sông.  Sông không quá rá»™ng. Mặt nỈ°á»›c bằng phẳng xanh mát, Không có tiếng sóng, nhỈ°ng mặt nỈ°á»›c thỉnh thốº£ng gợn lên những Ä‘Ỉ°á»�ng lăn tăn tùy theo cỈ°á»�ng Ä‘á»™ của những cỈ¡n gió.  Những Ä‘Ỉ°á»�ng nỈ°á»›c trắng lăn tăn này có thể từ bên kia tìm sang bên này, hốº·c ngỈ°á»£c lại.  CÅ©ng có thể, từ hỈ°á»›ng dỈ°á»›i kia bò dá»�c, ngỈ°á»£c lên. Tất cả Ä‘á»�u dịu dàng, nhởn nhỈ¡, vô tỈ° lá»±.

Tôi cố gắng nhá»› lại, nhỈ°ng không tìm ra tên gá»�i của dòng sông này. Hình nhỈ° nó không có danh xỈ°ng. Ngẫm nghÄ© mãi, trong lòng, trong đầu, vẫn chỉ hiện ra cái con Ä‘Ỉ°á»�ng dẫn xuống mặt sông. Má»™t con Ä‘Ỉ°á»�ng, tạo nên bởi những viên đá núi, đã Ä‘Ỉ°á»£c những bàn tay nào đó, dùng dao cắt bằng phẳng, và sắp xếp chúng lại cận ká»� nhau thành những bậc thang bỈ°á»›c. Những bậc thang dẫn đến má»™t nguồn sống tối cần cho má»�i sinh vật. Vững chãi, tình tứ, thu hút. Má»™t số lá»›n dân trong xứ đã đến vá»›i những bậc thang này, đã đến vá»›i dòng lụa xanh ngá»�t ngào dỈ°á»›i kia. Há»� đến, bốn mùa, tấp nập tắm giặt, gánh nỈ°á»›c. Lá»™ng lẫy thật, Có cả má»™t cái cầu ao đầy nghệ thuật dỈ°á»›i đó. Và những con cá trong lòng nỈ°á»›c. Những con chim ca hót, làm tình trên những nhánh cành của trăm lốº¡i cây, chen nhau đứng sát bá»� nỈ°á»›c.

Cuá»™c sống có hỈ¡i thở ngỈ°á»�i đồng lốº¡i trở nên ấm áp, vui vẻ hẳn ra. Nhiá»�u lần tôi la cà ra hỈ°á»›ng sông, nhỈ°ng không xuống sát mặt nỈ°á»›c. Tôi rất thèm Ä‘Ỉ°á»£c lặn hụp nhỈ° mấy đứa bé Ä‘ang nô dỡn, nghịch nỈ°á»›c cỈ°á»�i vang vá»›i nhau. NhỈ°ng ba tôi đã dặn Ä‘i dặn lại, không Ä‘Ỉ°á»£c xuống dỈ°á»›i đó má»™t mình. Phần những đứa trẻ, tuy say tắm, nhỈ°ng cÅ©ng nhận ra sá»± hiện diện của tôi trên bá»� cao. Cả bá»�n ba bốn đứa, nhất lốº¡t nhìn lên, vừa ngạc nhiên vừa tò mò.  Ã�nh mắt cùng những cái thúc cùi chõ vào nhau của chúng đã làm tôi nhận ra Ä‘iá»�u đó. Hẳn nhiên giữa tôi và đám trẻ địa phỈ°Ỉ¡ng có ít nhiá»�u khác biệt. Tôi cÅ©ng có thể nhận ra ngay từ đầu tóc, màu da đến cách ăn mặc. Má»™t cậu bé tỈ°Ỉ¡ng đối khá giả ở thành phố, bất ngá»� bị bứng lên đồi núi, chỈ°a đủ thá»�i gian để hoà mình, đồng phục.

Má»™t tuần sau khi đến chá»— ở má»›i, vợ anh Kinh sinh Ä‘Ỉ°á»£c má»™t đứa con trai bụ bẫm.  Trong khu vỈ°á»�n rá»™ng lá»›n vang lừng nhiá»�u giá»�ng chim, đã Ä‘Ỉ°á»£c chen lẫn vào đó những tiếng khóc trẻ thỈ¡ vãi ra. Rồi những giá»�ng ru em mỈ°á»£t mà, má»™t thá»�i tôi đã Ä‘Ỉ°á»£c nghe quanh nôi em Hân tôi, diù dặt bay trong màu nắng xôn xao vàng.  Tôi lắng nghe những tiéng à Ỉ¡i... kéo dài. Mịn màng quá, uyển chuyển quá ... ôi những âm tha thiết, dá»— dành, vuốt ve. Tình yêu thỈ°Ỉ¡ng bát ngát không bá»� bến, từ những giá»�ng ru của ngỈ°á»�i Ä‘Ỉ°á»£c làm mẹ, biết làm mẹ, thật linh hiển.  Tôi luôn luôn theo bén gót những tiếng ru con của thím Kinh. Có lẽ đấy là những ca khúc tuyệt vá»�i nhất tôi Ä‘Ỉ°á»£c nghe và giữ mãi trong suốt cuá»™c Ä‘á»�i mình. Những bài ru em chân chất, ngắn gá»�n nhỈ° những giá»�t mật cô Ä‘á»�ng, không những đã mở cho tôi những khoái cảm thỈ°á»Ÿng ngốº¡n, mà chúng đã đỡ, đã dắt tôi Ä‘i những bỈ°á»›c đầu vững vàng trong cuá»™c dong chỈ¡i chữ nghÄ©a của tôi mai sau.

Ba tôi chợt ngã bệnh. Ông bị cảm cúm thông thỈ°á»�ng, chứ không phải vỈ°á»›n vào sốt rét. Tuy vậy má»—i buổi tối, ông không cho tôi ôm cứng lỈ°ng ông nhỈ° thỈ°á»�ng lệ. Ã�ã vậy, ông còn bắt tôi phải nằm cách má»™t khốº£n. Tôi vô cùng sợ hải.

Căn nhà này có nhiá»�u ma. Ã�iá»�u đó ai cÅ©ng biết. Những ngỈ°á»�i đến tắm giặt dỈ°á»›i bến sông vẫn nhá»� to nhắc nhở hoài. Há»� kinh ngạc lẫn lo lắng cho chúng tôi. Ã�ể lá»�i khuyên Ä‘Ỉ°á»£c thuết phục hỈ¡n, há»� cố tình kể nhắn lại những mẫu chuyện ly kỳ vẫn bao trùm cả khu nhà. đặi khái nhỈ°:

TrỈ°á»›c đây căn nhà này có má»™t Ä‘Ỉ¡n vị công an đến đồn trú. Ã�ối vá»›i công an, nhất là công an của Việt Minh, chuyện ma qủi là má»™t Ä‘iá»�u không thể có, không thể chấp nhận. NhỈ°ng qua má»™t thá»�i gian liên tục xảy ra nhiá»�u hiện tỈ°á»£ng lạ. NhỈ° mân Ä‘Å©a dá»�n lên bàn xong , vào bếp mang nồi cỈ¡m lên thì nồi cỈ¡m không chân mà chạy ra ngoài ảng nỈ°á»›c. Khi nồi cỈ¡m Ä‘Ỉ°á»£c tìm thấy, mang vào, thì mân chén, bát Ä‘Å©a đã Ä‘Ỉ°á»£c đẩy sâu dỈ°á»›i gầm phản nằm...

Bá»±c mình, má»™t lần ba bốn anh công an hì hục khiêng vào má»™t tảng đá to, rồi viết lên tảng đá má»™t vài chữ để làm dấu, xong cả đám khiêng ra chôn sâu sau vỈ°á»�n. Sau đó đám công an vào nhà lá»›n tiếng thách thức: - Nếu quả có ma qủi thật thì đêm nay hãy ném tảng đá đó vào nhà.

Kết quả từ miệng của những ngỈ°á»�i kể, làm tôi nổi da gà ngay giữa thanh thiên bạch nhật. Tảng đá có chữ ghi dấu của công an, quả thật đã Ä‘Ỉ°á»£c nén má»™t cái đụi vào giữa nhà.  Ã�ám công an nhìn nhau, lặng lẽ dá»�n Ä‘i. Những ngỈ°á»�i truyá»�n chuyện còn kháu nhau, chá»� xem những gì sẽ xảy ra cho chúng tôi. Và đến bao giá»� cái bá»�n ‘cán bá»™ vô thần’ má»›i sáng mắt, dá»�n Ä‘i.

Hình nhỈ° ba tôi đã và Ä‘ang tìm hiểu cá»™i nguồn của ngôi nhà, nên má»™t hôm Ä‘Ỉ°á»£c nghỉ việc, đặt tôi ngồi lên đùi, ông kể...chuyện Ä‘á»�i xỈ°a :

....Giang sỈ¡n này là sở hữu của má»™t đại phú. Ông đã cậy sá»± giàu có và quyá»�n thế, xây dá»±ng cỈ¡ sở ngay trên má»™t nghÄ©a địa vô chủ là khốº£ng đất này. Do đó đã bị báo thù cá»±c kỳ dã man. Những con cháu trong gia đình mấy Ä‘á»�i của ông, dồn dập bị vặn vặn cổ chết bất đắc kỳ tá»­. Rồi những ngỈ°á»�i chết sau, tiếp tục trở thành cô hồn. Và Ä‘á»™i ngủ những con ma Ä‘Ỉ°á»£c tăng cỈ°á»�ng quân số, và chia làm hai lá»±c lỈ°á»£ng, không ngừng tranh chấp, chống đối nhau. Nhóm ma kỳ cá»±u, thỈ°á»�ng tập trung và lang thang quanh vỈ°á»�n. Nhóm ma má»›i thỈ°á»�ng sắp hàng ngồi dá»�c trên bá»� thành hồ có hòn non bá»™ giữa sân. Khuya khuya, nếu ai dạn dÄ© có thể rình xem há»� ngồi bắt chí cho nhau, hốº·c Ä‘á»�c cả những cuốn sách, mà có ngỈ°á»�i quả quyết đó là truyện Chàng Nhái Kiá»…n Tiên, truyện Lão TrỈ°á»£ng Tiên Bá»­u hốº·c truyện Phạm Công Cúc Hoa...

Ba tôi vừa kể, vừa cỈ°á»�i. NhỈ°ng trong nụ cỈ°á»�i của ông có phần nhá»� nhẹ, giữ lá»… lẫn thủ thế. Ông cÅ©ng không quên nói vá»›t: kẻ khuất mặt, khuất mày thì ở đâu cÅ©ng có, miá»…n mình đừng chá»�c giận, đừng đụng chạm đến há»�, tránh voi chẳng xấu mặt nào...

Trong má»—i lần ngã bệnh, ba tôi đêm đêm thỈ°á»�ng nằm nói nhãm. Có lúc ông Ä‘á»�c thỈ¡ Thúy Kiá»�u trá»™n lẫn vá»›i Lục Vân Tiên...Tôi đâu đã biết gì vá»� Kiá»�u hay Tiên, chỉ nghe ba tôi Ä‘á»�c thỈ¡ nhỈ° làm ràm, xong hay nói vá»›i tôi, thỈ¡ Kiá»�u đó con, thỈ¡ Vân Tiên đó con...hay lắm, lá»›n lên con sẽ há»�c. CÅ©ng nhiá»�u lúc ba tôi xổ hàng tràng tiếng Tây, có lẽ ông nhá»› đến thá»�i ông ngồi trên ghế trỈ°á»�ng Pellerin ở Huế....

Rồi má»™t đêm,giữa khuya, chẳng Ä‘au ốm gì, ba tôi ngồi đậy, hé cá»­a nhìn ra sân. Tôi toát mồ hôi thấy ông giật mình quay lại giỈ°á»�ng, ôm lấy tôi. Ba tôi vốn cÅ©ng nhát gan.  Nằm trong lòng ông, tôi nghe ông cụ cá»±a cả đêm vá»›i những tiếng thở dài lo lắng.

Vá»� phía chú Kinh, không hiểu vì lý do gì, má»™t hôm sau khi Ä‘i làm vá»�, chú Kinh chạy thẳng vào căn nhà có đặt nhiá»�u bàn thá»�. Nghe nói chú đã nhảy lên đái vào hầu hết các bài vị trên ấy. Miệng không ngá»›t thách đố, chá»­i tục vung vít. Biết chuyện, thím Kinh tái mặt, run cầm cập. Thím đã trốn chú Kinh, mua nhang đèn, len lén vá»� vái van đàng sau mấy gốc cây trong vỈ°á»�n. Thím không dám bỈ°á»›c chân vào gian nhà đầy dãy những oan hồn.

Năm ba hôm sau, không rõ vì bị má»™t chứng bệnh kỳ lạ, trùng hợp, hay vì má»™t nguyên nhân thần bí nào, hạ bá»™ của chú Kinh sỈ°ng vù. BỈ°á»›c Ä‘i cáng náng, khó khăn. Chú nằm nhà nhỈ°ng không ngá»›t miệng chá»­i vá»› vẩn và nói nhảm nhỈ° má»™t ngỈ°á»�i trúng tà.

ChỈ°a hết, vào má»™t buổi trỈ°a, có lẽ là ngày chủ nhật. Sau má»™t cỈ¡n sấm chá»›p, mỈ°a núi, trá»�i bá»—ng sáng ra chảnh quảnh. Cái nắng quá ngá»� nhỈ° đã Ä‘Ỉ°á»£c lá»�c, vàng ánh, trong veo.  Thím Kinh thấy dỈ°á»›i cầu ao, đã có nhiá»�u bóng ngỈ°á»�i đến giặt gÄ©u. Thím cÅ©ng thu dá»�n tả lót của con để Ä‘em Ä‘i giặt. Thím ngá»­i thấy mùi nỈ°á»›c tiểu ẩm chiếc chiếu nôi. Bồng con ra để tạm trên giỈ°á»�ng của hai vợ chồng. Thằng nhá»� kháu khỉnh, rất ít khóc. Thím Kinh đến giở tấm chiếu nôi, và khá»±ng lại...Thím thấy ngay dỈ°á»›i gối nằm của thằng con có má»™t chiếc vòng ba màu, lá»›n hỈ¡n miệng chén. Thím Kinh thò tay lấy, bất thần thím hét lên, ngã ra bất tÄ©nh.

Nghe tiếng thất thanh của thím Kinh, ba tôi và nhiá»�u ngỈ°á»�i lá»›n dỈ°á»›i sân lần lỈ°á»£t chạy lên, xoa dầu, giá»±t tóc cứu Thím Kinh tÄ©nh dậy. Cái vòng thín Kinh định cầm xem chỉ là má»™t con rắn mái gầm má»›i sinh. Mái gầm còn có tên rắn cạp nong, đây là má»™t lốº¡i rắn có má»�c Ä‘á»�c kinh khủng nhất ở Tiên PhỈ°á»›c. Sau khi bị rắn này cắn má»�i con mồi, kể cả ngỈ°á»�i, Ä‘á»�u ngã ra, chết tại chá»—. Má»™t câu tục ngữ của dân bản xứ phán ánh cái tàn Ä‘á»™c đó: mái gầm tai chá»—, rắn hổ vá»� nhà. Chị Kinh chỈ°a bị rắn cắn, con chị cÅ©ng an toàn. NhỈ°ng đám dân đã xì xào: má»™t cảnh cáo, má»™t dằn mặt...của ai đó, há»� không dám gá»�i tên

Gia đình chú Kinh đã dá»�n Ä‘i ngay buổi chiá»�u hôm đó. Tôi ứa nỈ°á»›c mắt đứng nhìn chú thím ẳm con lặng lẽ ra Ä‘i nhỈ° trốn chạy má»™t cái gì. BỈ°á»›c Ä‘i của chú Kinh vẫn còn thấy khó khăn. Chú không nhìn ai. Mặt chú bợt bạc và cả ngỈ°á»�i nhỈ° mệt má»�i, chỉ chá»±c đổ nhào xuống. Tôi vừa buồn cho sá»± chia tay, vừa lo sợ quắn quýu trong lòng. NhỈ°ng tôi không phải hồi há»™p, lo sợ lâu, nhỈ° đã nói ba tôi là ngỈ°á»�i nhát gan, chỉ sau má»™t đêm, ba tôi dẫn tôi đến ở đậu nhà ông Viện.

Tiên PhỈ°á»›c thá»�i bấy giá»�, hay đúng hỈ¡n khu vá»±c chúng tôi ở vào thá»�i ấy, dỈ°á»›i mắt tôi, không quá hai mỈ°Ỉ¡i nóc gia. Trong chừng hai mỈ°Ỉ¡i gia đình này, giàu nhất, không ai khác hỈ¡n là ông Viện và ông Cứ.

Nhà ông Viện là má»™t cỈ¡ ngỈ¡i rá»™ng lá»›n, gồm ít ra ba bốn ngôi nhà ngói, Ä‘Ỉ°á»£c xây cất trên má»™t khốº£nh đất cao ráo, quây quần chung quanh má»™t sân gạch rá»™ng nhỈ° má»™t sân bóng tròn. Tôi không biết chính xác gia đình ông Viện mỈ°u sinh bằng nghá»� nghiệp căn bản nào.  Có lẽ gia đình ông có nhiá»�u nỈ°Ỉ¡ng chè, nhiá»�u rẫy quế, nhiá»�u hồ tiêu...Tóm lại là khai thác, kinh doanh nhiá»�u lốº¡i lâm sản .

á»� Tiên PhỈ°á»›c cÅ©ng có má»™t ít cánh đồng lúa, nhỈ°ng diện tích những cánh đồng này  thỈ°á»�ng là những rẽo đất nhá»�, nằm vắt vẻo trên những ngá»�n đồi thoai thốº£i. Và tôi Ä‘oán rằng những vạt lúa xanh thỈ°a thá»›t này Ä‘á»�u thuá»™c quyá»�n sở hữu chủ của ông Viện hốº·c ông Cứ. Nghá»� đốn củi, xẻ gá»— gần nhỈ° tôi chỈ°a gặp qua. Hào hứng, hấp dẫn tôi nhất là đại gia đình ông Viện theo Ä‘uổi nghá»� săn bắn.

Những cảnh phỈ¡i lỈ°á»›i, vá lỈ°á»›i, mà tôi thấy ở các làng sống vá»� đánh cá sau này, tôi đã sá»›m thấy từ nhà ông Viện. DÄ© nhiên những cuốn lỈ°á»›i của nhà ông Viện thuá»™c lốº¡i sợi to và gồ ghá»�, ká»�ng càng hỈ¡n nhiá»�u. Cùng vá»›i lỈ°á»›i tôi cÅ©ng Ä‘Ỉ°á»£c nhìn tận mặt những lốº¡i bẫy bằng sắt lá»›n nhá»� nhiá»�u cở, dành riêng cho từng lốº¡i thú. Chủ yếu các giống thú thỈ°á»�ng Ä‘Ỉ°á»£c săn Ä‘uổi, gài bẫy ở Tiên PhỈ°á»›c là chồn và heo rừng. mang, nai...

NhỈ°ng bẫy và lỈ°á»›i không Ä‘em cho tôi nhiá»�u chú ý và thích thú bằng bầy chó săn nhà ông Viện nuôi. Dá»… chừng có đến ba mỈ°Ỉ¡i con, đủ màu lông, trắng, Ä‘en, vàng, vện, mốc, đốm....Những con chó thật khá»�e mạnh. Gần nhỈ° không có con nào quá mập hốº·c quá ốm. Chân của chúng Ä‘á»�u cao, bụng thon. Ã�uôi má»™t số con hình nhỈ° Ä‘Ỉ°á»£c cắt bá»� bá»›t. Chúng sống vá»›i nhau má»™t cách hòa bình. Không mấy khi gây gá»— và cắn lá»™n nhau. Chúng có những máng ăn là những gốc cây dài, Ä‘Ỉ°á»£c đẽo rá»—ng thành máng. Khi cám, chuối và má»™t thứ gì đó Ä‘Ỉ°á»£c nấu chín, đổ đầy các máng, ngỈ°á»�i nhà ông Viện dùng má»™t cái boulon (bù loong) dài đánh vào má»™t Ä‘ốº¡n rây Ä‘Ỉ°á»�ng sắt đã treo sẵn trong má»™t chái hè. Tức thì bầy chó săn tá»� tá»±a lại dùng bữa vá»›i nhau, thật hòa nhã. lịch sá»±, không tranh dành, không háu hức. Má»™t hình ảnh bất nhẫn làm tôi không Ỉ°ng ý và khó chịu nhất là chá»�n giống. Tôi đã từng thấy, ngỈ°á»�i nhà ông Viện tuyển lá»±a những con chó con chỈ°a mở mắt, má»™t số để lại nuôi, má»™t số Ä‘em quăng sông cho nỈ°á»›c cuốn. Sá»± tàn bạo đối vá»›i má»™t sinh vật cận ká»� có đủ cả nghÄ©a trung, thật khó tha thứ những ngỈ°á»�i xá»­ sá»±, mà đứng đầu là ông Viện, má»™t ngỈ°á»�i tầm thỈ°á»›c, khốº» mạnh và không thiếu lịch lãm, hốº¡t bát.

Khi đến nhà ông Viện, chúng tôi ở trong má»™t căn nhà ngang tỈ°Ỉ¡ng đối rá»™ng rãi. Ngoài cái giỈ°á»�ng tre có sẵn, ông Viện còn cho chúng tôi mỈ°á»£n má»™t cái bàn và mấy cái ghế đẫu.  Ba tôi sắm thêm má»™t bình Ä‘á»±ng nỈ°á»›c và mấy cái chén nhá»� dùng để uống nỈ°á»›c chè. CỈ¡ quan của ba tôi lại thêm má»™t lần thay đổi vị trí. Ba tôi vắng nhà liên tục nhiá»�u ngày nên ông phải gởi tôi cho ngỈ°á»�i nhà ông Viện trông nom. Bà tôi cÅ©ng cho tôi biết, má tôi sắp dẫn chị và em tôi vá»� sum há»�p và định cỈ° tại Tiên PhỈ°á»›c. Tôi mừng trong bụng, ná»—i sợ khi vắng ngỈ°á»�i thân tá»± nhiên thấy giảm Ä‘i nhiá»�u. Trong thá»�i gian chá»� đợi má tôi đến, ba tôi còn cho tôi Ä‘i há»�c.

Những ngày sau cùng bá»� Há»™i An, tôi đã Ä‘Ỉ°á»£c sắm cho cặp táp, vở, bút chì, và cÅ©ng đã có má»™t vài buổi đến má»™t trỈ°á»�ng mẫu giáo, nhỈ°ng chỈ°a há»�c Ä‘Ỉ°á»£c quá mấy chữ a, b, c...

TrỈ°á»�ng há»�c chính thức đầu Ä‘á»�i của tôi là má»™t đình làng.

Khác vá»›i cái đình tôi đã ở, ngôi đình này rá»™ng hỈ¡n, khang trang hỈ¡n và có đầy đủ những cánh cá»­a. Bệ thá»� trong đình không nhiá»�u, nhỈ°ng trên các bệ thá»� hầu hết còn đủ các vị thần ngồi, đứng yên lặng theo đúng sá»± thiết kế, bố cục từ trỈ°á»›c. Trong đám tỈ°á»£ng thá»� này, tôi cÅ©ng gặp lại ba ông bạn cÅ© LỈ°u Bị, Quan Công, TrỈ°Ỉ¡ng Phi của tôi dỈ°á»›i má»™t lá»›p áo màu mè khác.

Lá»›p há»�c không có bàn cÅ©ng không có ghế. Vá»›i sÄ© số chín, mỈ°á»�i đứa cao, thấp không Ä‘á»�u. Chúng tôi Ä‘á»�u nằm sấp, hốº·c ngồi sắp bằng để há»�c, tùy theo từng lúc tập Ä‘á»�c hốº·c tập viết, đúng hỈ¡n là tập đồ lại những chữ đã Ä‘Ỉ°á»£c thầy viết sẵn. Chúng tôi không há»�c i, tá»� nhỈ° các lá»›p bình dân há»�c vụ sau này, mà vẫn bắt đầu bằng a, ă, á»›, e, ê, i...

NgỈ°á»�i thầy đầu Ä‘á»�i chính thức của tôi là thầy Y. Danh xỈ°ng này chính xác trăm phần trăm, không phải vì sợ trùng lặp sá»± thật ở ngoài Ä‘á»�i mà tôi viết tắt hốº·c thay đổi. Tên gá»�i thân thỈ°Ỉ¡ng này đúng là tên tôi đã từng Ä‘Ỉ°á»£c gá»�i má»™t thá»�i. Tôi chỉ không rõ phải viết bằng i dài hay i ngắn, vì ngày đó hình nhỈ° tôi không có dịp viết tên thầy má»™t lần nào.

Thầy Y của tôi không biết bây giá»� ra sao ? Còn sống hay đã ra ngỈ°á»�i thiên cổ ?  Khả năng tồn tại cùng thá»�i gian của thầy, kéo đến lúc này quả là khó. Dá»… gì vỈ°á»£t qua những khắc nghiệt của cuá»™c sống vốn vô cùng kham khổ trong chiến tranh.

Dù sống hay chết, con cÅ©ng tin thầy hiểu Ä‘Ỉ°á»£c sá»± kính yêu lòng biết Ỉ¡n bày tá»� thật muá»™n màng của con.

Ã�ứng cạnh ‘trỈ°á»�ng há»�c’của tôi có má»™t mái tranh thấp. Ã�ó là mái ấm của má»™t cặp vợ chồng già không con. Ông bà vẫn khá»�e mạnh và dá»… tính. NgỈ°á»�i đàn ông cÅ©ng búi tóc nhỈ° vợ, nhỈ°ng cái búi tóc của ông chỉ to bằng má»™t quả thầu dầu khô, tỈ°Ỉ¡ng Ä‘Ỉ°Ỉ¡ng nhỈ° má»™t trái mù u. Suốt ngày ông lão cỡi trần, ngồi vót những sợi mây rừng thành những sợi giây để cá»™t.  Ông ngậm thỈ°á»�ng trá»±c trên môi má»™t Ä‘iếu thuốc lá lá»›n, nhỈ°ng rất ít khi thấy lá»­a và khói trên đầu ngá»�n thuốc. Ông cỈ°á»�i nhiá»�u hỈ¡n nói khi chúng tôi xúm xít bên ông.

Tôi thỈ°á»�ng quan sát tỉ mỉ cái rá»±a ông cầm để vót mây. Cán rá»±a bằng má»™t ống tre bóng ngá»�i, vì đã Ä‘Ỉ°á»£c bàn tay thô nhám của ông cá»� xác đến Ä‘á»™ lên nỈ°á»›c. LỈ°á»¡i rá»±a sáng loáng và hỈ¡i nhàn nhạt xám ở gần cái mÅ©i cong của nó.

Những sợi mây đã vót xong Ä‘Ỉ°á»£c thả nằm dài chài bãi trên mặt sân đất. Má»™t con gà mái dẫn má»™t đàn con sáu, bảy đứa lúc thúc, quanh quẩn, mổ lia lịa. Con gà mẹ luôn miệng gá»�i con và thỉnh thốº£ng nghiêng má nhìn trá»�i nghe ngóng. Ó , quạ ở cánh rừng này khá nhiá»�u, nhỈ°ng không sao, chúng đã có vợ chồng ông bà che chở.

Từ lu nỈ°á»›c, bà vợ quỈ¡ cái tàu cau quyét ra. Những vụn mây từ lòng rá»±a ông chồng vải bừa bãi, Ä‘Ỉ°á»£c bà vợ kịp thá»�i gom lại thành từng nhúm nhá»�. Hai vợ chồng gần nhỈ° ít khi nói chuyện vá»›i nhau. Tình yêu thỈ°Ỉ¡ng đậm đà, khắng khít không còn cần đến ngôn ngữ. Cái rừng, cái núi, cái lá, cái cây hiểu lòng há»� lâu rồi, và há»� cÅ©ng hiểu nhau nhỈ° hiểu cái cây, cái lá, cái rừng, cái núi. Há»� sống Ä‘Ỉ¡n giản không cần nhá»› đến tên, tuổi. Chẳng thể nào Ä‘oán đúng cái chiá»�u dài thá»�i gian cặp vợ chồng này đã có mặt trong cuá»™c sống này.  NhỈ°ng qua thầy Y, đám nhóc chúng tôi cÅ©ng biết ông ‘già rừng’ tên Há»™. Biết chỉ để biết thế thôi. Chúng tôi chẳng thằng nào dám gá»�i tên ông bà.

Ã�iểm đặc biệt vá»� nhân dạng của ông bà Há»™ là những ngón chân cái của há»�. Những ngón chân cái thô sần, bè ra, vá»›i cái đầu ngón nghiêng ra ngoài. Nếu để cặp chân song song, hai ngón chân cái sẽ cụng đầu vào nhau.Há»� hẳn là hiện thân của má»™t giai Ä‘ốº¡n chúng ta, giai Ä‘ốº¡n Giao Chỉ.

Tôi đã Ä‘Ỉ°á»£c ăn rất nhiá»�u củ khoai vang nóng hổi, bỈ°Ỉ¡i ra từ bết tro của ông bà Há»™ . Những trái chuối chát to lá»›n, chín ngá»�t có rất nhiá»�u há»™t Ä‘en, nhỈ° những há»™t tiêu, tôi cÅ©ng Ä‘Ỉ°á»£c ăn lần đầu ở đây, trong sá»± yêu mến của ông bà. Dù gì tôi cÅ©ng là má»™t thằng bé trắng trẻo, dá»… thỈ°Ỉ¡ng nhất của đám há»�c trò thầy Y.

Má»™t hôm Ä‘i há»�c vá»�, tôi vô cùng mừng rỡ, má tôi, chị Kim Anh và em Hân...đã có mặt tại nhà ông Viện. HỈ¡n thế nữa, ngoài ngỈ°á»�i cháu gái tên Bông của má, mà tôi đã biết. Má còn dẫn vá»� cho tôi má»™t ngỈ°á»�i chị, con Ä‘á»�i chồng trỈ°á»›c, đã mất của bà. Chị Hòa tôi lúc này đã là má»™t thiếu nữ.

Ba tôi cÅ©ng vá»� đến nhà ông Viện ngày hôm sau. Dá»± định của ba má tôi là phải tìm mua má»™t căn nhà, hốº·c tìm đất dá»±ng nhà. Tôi không rõ kế hốº¡ch này Ä‘Ỉ°á»£c thá»±c hiện ra sao, chỉ thấy vài ngày sau, má tôi dẫn chị Kim Anh vào lại Quảng Ngải, hình nhỈ° để tính toán thu hết các món nợ trong đó. Cùng lúc, ba tôi phải sá»›m lo tìm cho Ä‘Ỉ°á»£c má»™t mái nhà riêng.

Là má»™t ngỈ°á»�i tháo vác hốº·c nhá»� vào những may mắn, chẳng mấy ngày sau, ba tôi xin phép ông Viện, dẫn chúng tôi đến má»™t chá»— cỈ° ngụ má»›i, trỈ°á»›c mấy ngày má tôi cùng chị Kim Anh vá»� tá»›i Tiên PhỈ°á»›c.

Gia đình ba má chúng tôi chính thức tái lập nghiệp giữa núi rừng, nỈ¡i dung dỈ°á»¡ng nhiá»�u lốº¡i thú qúi lẫn dữ tợn nhỈ° rắn rít, cá»�p beo...Khởi nghiệp của ba má chúng tôi là má»™t ngôi nhà tranh khang trang trên má»™t ngá»�n đồi, trên đồi. Ngôi nhà này ba má tôi đã mua lại của má»™t ngỈ°á»�i đàn bà, ở tuổi ba mỈ°Ỉ¡i, chỈ°a chồng mang tên chị Bé.

Chị Bé hình nhỈ° cÅ©ng là con của má»™t địa chủ không may, lâm vào cảnh toàn gia tuần tá»± qua Ä‘á»�i. Chị Bé đã thoát bàn tay tá»­ thần nhá»� sá»± quyết tâm bứt ra, trồng Ä‘á»�i tiêng của mình trên má»™t mạch đất khác. Chị Bé cÅ©ng đã tìm Ä‘Ỉ°á»£c tình yêu, Sau khi bán nhà cho ba má chúng tôi, chị Bé theo chồng lên tuốt Trà My.

Ã�ể có má»™t nỈ¡i cỈ° ngụ thốº£i mái , ba má tôi đã cho làm thêm má»™t ngôi nhà má»›i, đứng cạnh ngôi nhà đã mua. Cả hai ngôi nhà gần nhỈ° liá»�n nhau, Ä‘Ỉ°á»£c lợp bằng tranh săn dày, má»™t lốº¡i tranh tốt nhất, có khả năng chịu Ä‘á»±ng mỈ°a nắng trên mỈ°á»�i năm. Tôi biết Ä‘Ỉ°á»£c Ä‘iá»�u này nhá»� nghe lá»�i bàn bạc giữa ba tôi và những ngỈ°á»�i đến góp tay dá»±ng nhà.

Tôi vẫn nhá»› thật rõ nét cả khu nhà đã cỈ°u mang tôi ròng rã gần sáu năm. DỈ°á»›i mái tranh là những kèo cá»™t bằng những cây tre ngâm vững chắc, kết lại vá»›i nhau hầu hết bằng những nút mây bá»�n bÄ©, dẽo dai.  (Mây là má»™t lốº¡i cây, mình giây, thân có nhiá»�u gai rất nhá»�n, má»�c nhiá»�u trong rừng, ngay những con Ä‘Ỉ°á»�ng Ä‘i núi đã mòn nhẵn. Mây tỈ°Ỉ¡i Ä‘Ỉ°á»£c đốn vá»�, rót võ và phỈ¡i để thành sợi dùng vào việc cá»™t buá»™c. Những thân mây lá»›n còn Ä‘Ỉ°á»£c dùng để làm bàn, ghế hốº·c rỈ°Ỉ¡ng, thúng vv...) Ná»�n nhà bằng đất núi, nện cứng nhỈ° má»™t lốº¡i ximăng. Vách nhà không bằng phên nan, mà Ä‘Ỉ°á»£c dá»±ng bởi những cật tre to bản, Ä‘an kín lại vá»›i nhau, sau đó trét cả hai mặt, trong, ngoài, má»™t lốº¡i đất sét, để tạo cho vách nhà có Ä‘á»™ cứng chắc nhỈ° má»™t bức tỈ°á»�ng gạch. Ba má chúng tôi không làm cá»­a chống lên, sập xuống để ra, vào nhỈ° hầu hết những ngỈ°á»�i khác. Cá»­a chính của nhà chúng tôi Ä‘Ỉ°á»£c mở đóng tỈ°Ỉ¡ng tá»± nhỈ° những nhà xây dá»±ng ở phố thị.

NhỈ° đã kể, nhà của ba má chúng tôi tốº¡ lạc trên má»™t vùng đồi, trên đồi, nên chúng gần nhỈ° đứng trên nóc xỈ°á»Ÿng chè lá»›n nhất, nhỈ°ng đã ngỈ°ng hốº¡t Ä‘á»™ng của Tiên PhỈ°á»›c thá»�i bấy giá»� . Theo hỈ°á»›ng cá»­a chính của khu nhà, xỈ°á»Ÿng chè Tiên PhỈ°á»›c nằm rụt đầu ở phía trái vỈ°á»�n nhà chúng tôi.

Ã�ể xuống vá»�c cát chỈ¡i quanh xỈ°á»Ÿng chè, tôi và Hân thỈ°á»�ng phải tuá»™t má»™t Ä‘Ỉ°á»�ng dốc đất. Cuối Ä‘Ỉ°á»�ng dốc này tiếp nối vá»›i má»™t con Ä‘Ỉ°á»�ng mòn, hai bên má»�c đầy hoa dủ dẻ, chen lẫn vá»›i các lốº¡i cây khác nhỈ° ráy, duối, đùng đình...Con Ä‘Ỉ°á»�ng mòn này cÅ©ng dẫn tuốt xuống thị xã Tam kỳ, Ä‘i bá»™ hốº·c bằng hai bánh xe đạp.

TrỈ°á»›c khi tuá»™t dốc, xuống mặt Ä‘Ỉ°á»�ng mòn, cần phải qua má»™t vạc đất, mà tùy theo mùa má tôi cho trồng sắn, khoai lang, hốº·c Sam. Sam là má»™t lốº¡i cây ăn củ, còn có tên gá»�i là Trút, nhỈ°ng củ mài thành bá»™t gá»�i là bá»™t bình tinh. Những danh xỈ°ng này là tiếng miá»�n núi, có thể khác Ä‘i vá»›i những nỈ¡i khác, tôi không Ä‘Ỉ°á»£c rõ lắm.

Nếu cánh trái, chúng tôi phải tuá»™t má»™t dốc đất để Ä‘i đây Ä‘i đó, thì bên cánh phải chúng tôi phải xuống bằng má»™t con dốc có bá»� rá»™ng trên năm mét,toàn mặt dốc bằng đá tảng, chất chồng thoi thốº£i lên nhau. Sá»± gối đầu của những tảng đá có nhiá»�u lốº¡i diện tích, nhỈ°ng có chung má»™t màu trắng xám, không tạo những bậc cấp để bỈ°á»›c mà chỉ lài lài xuôi xuống con Ä‘Ỉ°á»�ng lá»›n phía dỈ°á»›i.

Dốc đá này đủ tiêu chuẩn để gá»�i là má»™t phong cảnh đẹp. Bởi ở đây cây lá xanh tốt, luôn luôn phảng phất má»™t mùi hỈ°Ỉ¡ng hoa , không nếm mà vẫn nghe Ä‘Ỉ°á»£c vị ngá»�t. Tuy vậy, chúng tôi rất ít khi xá»­ dụng con dốc đá này, vì đến vá»›i nó mõi chân lắm. Và vào ban đêm gần nhỈ° tuyệt đối không dám qua. Bởi dân địa phỈ°Ỉ¡ng cho biết, tại dốc đá này có nhiá»�u lốº¡i rắn lá»›n và Ä‘á»™c, đồng thá»�i cÅ©ng là chá»— ngồi rình mồi của nhiá»�u anh chị beo rừng.

đầu dốc đá có con beo lớn
tối tối ngồi chá»� dá»�a ngỈ°á»�i qua
mòn cả đít không ai qua lại
con beo buồn dỡn bóng trăng sa
(Ngày ở Núi - Trôi Sông)

CÅ©ng ở bên cánh phải, tiếp giáp vá»›i mặt sân đất là những hàng cây chè tàu, chụm đầu vá»›i nhau thành má»™t bụi cây dài. Ã�ây là giang sỈ¡n của tôi và Hân. Chúng tôi đã khéo léo phát rá»—ng lòng bụi cây thành má»™t cái Ä‘á»™ng khá rá»™ng rãi. Ngày ngày chúng tôi quét dá»�n sạch sẽ lòng Ä‘á»™ng này, rồi trải trong đó má»™t chiếc chiếu cÅ©. Những món đồ chỈ¡i linh kỉnh Ä‘Ỉ°á»£c Ä‘em vào đó cất giữ. Hiện diện trong Ä‘á»™ng chè tàu của chúng tôi, con có má»™t vài con rắn mối mà chúng tôi thỈ°á»�ng cho ăn lui tá»›i. Vá»� sau còn tăng cỈ°á»�ng má»™t vài con gà giò dạn hít, đó là thá»�i kỳ chúng tôi nuôi ‘gà tá»± túc’.

Bụi chè tàu mát mẻ đó còn là má»™t cái hầm lá»™ thiên trốn máy bay của tôi và em Hân. Không hiểu sao, khi ngồi dỈ°á»›i mái lá xanh má»�ng mảnh đó chúng tôi vô cùng yên tâm khi máy bay khu trục của Pháp lỈ°á»£n gần sát bên trên. Và kỳ cục hỈ¡n nữa là chính má tôi cÅ©ng có lần chui vào đó vá»›i cả cái hòm đồ qúi gía của gia đình.

Ngày tôi rá»�i Tiên PhỈ°á»›c, không biết trỈ°á»›c sẽ không trở lại, nhỈ°ng tôi đã đứng thật lâu trỈ°á»›c cái vòm cá»­a rúc vào lòng bụi. Tôi chỈ°a biết ngậm ngùi nhỈ°ng rõ ràng đã có má»™t cái gì đó rất lạ trong lòng.

Bạn vàng,

Ã�ừng trách tôi lẩm cẩm nghe. Viết, kể vá»� má»™t nỈ¡i đã sống, tỈ°á»Ÿng giản dị, dá»… dàng, nhỈ°ng không đâu, nhất là đối vá»›i tôi. Cùng má»™t lúc bao nhiêu hình ảnh sống dậy trong lòng. Hình ảnh nào cÅ©ng thân thỈ°Ỉ¡ng, cÅ©ng ruá»™t thịt cả. Bá»� làm sao. lốº¡i làm sao, những chi tiết vốn biết thở, biết cả nhá»› nhung lẫn há»�n giận. Rõ ràng tôi Ä‘ang nghe tiếng khóc của má»™t nhành quế. Rõ ràng tôi nghe giá»�ng há»�n lẫy của cái sân đất má»™t chiá»�u mỈ°a phùn chá»›m xuân, còn lồ lá»™ những vết chân gà lúc thúc bên những nhành hoa cải.

Bạn cho phép tôi nói tiếp nhé....

HỈ°á»›ng trỈ°á»›c mặt nhà của chúng tôi, mở mắt ra đã gặp má»™t dãi lụa sáng loáng. Sá»± lấp lánh hình nhỈ° thay đổi má»—i ngày. Từ cái vàng ối, đến cái phỈ¡n phá»›t mở gà, ánh nắng ban mai tuyệt nhiên không bao gìá»� giống nhau. Tôi cảm biết nhỈ° thế. Tôi đã từng theo chân cái tảng sáng này nhiá»�u lần. Và bao giá»� cÅ©ng cảm thấy hụt hỈ¡i, để rồi sau đó Ä‘i luồng trong vạc quế, tiến sát đến bìa khu vỈ°á»�n, nhìn xuống quán hàng xén của bà Ngữ, má»™t ngỈ°á»�i cÅ©ng là dân tản cỈ° nhỈ° chúng tôi đến lập nghiệp.

Quán hàng xén của bà Ngữ không lá»›n, nhỈ°ng có bán nhiá»�u thứ tôi Ỉ°a thích, chẳng hạn nhỈ° những miếng bánh tráng hình tam giác, lá»›n cở bàn tay, có tẩm Ä‘Ỉ°á»�ng. Trên mặt chất ngá»�t nâu nâu là những há»™t đậu phụng rang, Ä‘Ỉ°á»£c đặt nằm dính cứng, không sát nhau lắm.  Những miếng bánh tráng đó Ä‘Ỉ°á»£c gá»�i tên là kẹo đậu phụng, má»™t món ăn tôi ghiá»�n má»™t thá»�i.  Cùng vá»›i kẹo đậu phụng là những bánh khoanh, bánh da, kẹo ú...má»—i thứ má»™t ngôn ngữ riêng, luôn luôn lên tiếng rÅ© rê tôi hàng ngày. Những bữa cạn nhẵn tiá»�n quà, tôi đứng dá»±a vào thân quế, nhìn xuống. Và má»™t đôi khi, xòe bàn tay phủi sỈ¡ thân cây quế, kê răng cắn má»™t miếng. Vị cay chỈ°a chín tá»›i, phần nào đã đánh lui cái thèm ngá»�t Ä‘eo dính đến gần hết Ä‘á»�i.

Trở gót ra sau hè. Hai căn nhà của ba má tôi, đứng dá»±a lỈ°ng vào những tảng đá cá»±c kỳ lá»›n. Có tảng đầu nó xấp xỉ ngang mái nhà. Chúng đã sống ở đây tá»± bao giá»� ? Mãi mãi sẽ là má»™t khối câm lặng ? Chúng không biết làm tình nhỈ°ng hình nhỈ° thỉnh thốº£ng sinh con? Tôi đã nghe qua, nhiá»�u vùng đá ở Tiên PhỈ°á»›c có nhảy thêm những tảng đá con.

Sau những lần ăn những trận roi của má, tôi thỈ°á»�ng tìm ra vá»›i những tảng đá này. Dá»±a lỈ°ng chúng mà thút thít. Hốº·c ngồi bệt dỈ°á»›i chân chúng, bức những ngá»�n cá»� đá (tên gá»�i của lá thuá»™c bài của chúng tôi thá»�i ở Tiên PhỈ°á»›c), má»™t cách hàm hồ. Ã�ể rồi lỈ¡i tay tay dần, lòng cÅ©ng nhẹ theo. Cái ấm ức nhỈ° tan biến. Sá»± vá»— vá»� của đá quả nhiên kỳ diệu.

tôi đứng cùng với đá
trên ng�n đồi thong dong
chúng tôi không ai nói
nhỈ°ng nghe nhau thì thầm

đá rằng đá không phải
hồn nhiên đứng ngàn năm
tôi rằng tôi không phải
sống suốt đ�i động tâm

đá rằng không phải đá
hạnh phúc một đ�i câm
tôi rằng tôi không phải
lăn miết đ�i long đong
(cùng đá Tiên Châu - Trôi Sông)

Giữa tôi và đá tảng luôn luôn có sá»± thông cảm mỈ¡ hồ, mặc dù tôi vẫn nghiệm ra:

đá sống đ�i của đá
cây sống đ�i của cây
riêng tôi thích sống ké
vào cả vũ trụ này
(Ngắm �á - M�i Em Lên Ngựa)

Cái vÅ© trụ ở sau vỈ°á»�n nhà tôi Ä‘ang quá tải nhiá»�u lốº¡i cây, Ä‘á»� huá»� sống bình đẳng vá»›i nhau. Bây giá»� vẫn tiếp tục sum xuê trong lòng tôi.

Mất vào đâu Ä‘Ỉ°á»£c, những hàng cau cao vút, thân thẳng, đầu lá xòe ra nhỈ° má»™t cái dù, xanh. HỈ°Ỉ¡ng hoa cau là má»™t mùi hỈ°Ỉ¡ng khó tính. Không dá»… gì nó mang cái qúi phái của nó trao gởi qua Ä‘Ỉ°á»�ng cho má»™t ngỈ°á»�i vô tình. Ã�ã mấy lần tôi nhận ra hỈ°Ỉ¡ng hoa cau ? Hiếm lắm. Tôi bình dị, tầm thỈ°á»�ng, nên chỉ hay nghe Ä‘Ỉ°á»£c những tiếng gió cù léc trong tàu lá. Hốº·c thân mật hỈ¡n, buá»™c má»™t cuống lá chuối quanh thân cau, rồi ngồi ngó những dòng nỈ°á»›c mỈ°a dông xuôi từ những tàu lá đến cuống chuối, đổ vào những bẹ  chuối khác đã Ä‘Ỉ°á»£c kết nối nhỈ° má»™t máng xối Ä‘Ỉ¡n giản, dẫn nỈ°á»›c mỈ°a vào lòng ảng, lá»�nh bá»�nh cái gáo dừa dài cáng.

Mất vào đâu Ä‘Ỉ°á»£c, những cây mít sai trái, khô, Ỉ°á»›t ngon ngá»�t. LỈ°á»¡i tôi đã bao nhiêu lần thâm Ä‘en vì dái mít chấm muối á»›t . Cái vị bùi, chát, mặn, cay hòa hợp thật linh hiển. Tôi đã chằm, đã Ä‘á»™i biết bao nhiêu mÅ© cánh chuồn bằng lá mít xanh. Dù chẳng bao giá»� có má»™t sân khấu giúp tôi diá»…n cảnh Lữ Bố hý Ã�iêu Thuyá»�n.Tôi mãi mãi không là má»™t vị quan văn, võ, nhỈ°ng hoài hoài là má»™t ông vua của tỈ°á»Ÿng tỈ°á»£ng, hoài niệm.

Cùng vá»›i cau và mít, thấp bé hỈ¡n,ở sát mặt đất hỈ¡n, nhung nhúc những bụi ThỈ¡m, bụi Ráy lẫn lá»™n cùng những lùm Rau SỈ°ng, Cải Tàu Bay, Vấp Cá....Tôi thành thật xin lá»—i tất cả những loài cá»� hoa mà tôi quên, hốº·c chỈ°a kịp biết tên má»™t thá»�i ở vỈ°á»�n sau nhà. Xin các bạn khỈ°á»›u bạc má, bù chao lùm, bìm bịp, khách Ä‘en,vàng anh..tiếp tục hót, giúp tôi chia những lá»�i xin lá»—i, thăm há»�i thật đồng Ä‘á»�u...Nhá»› nhé, những con rắn lá»­a, những con rắn há»�c trò cÅ©ng có phần....nhá»› quá.

Bạn ạ, nói lung tung nhỈ° vậy, bạn có biết Ä‘Ỉ°á»£c Ä‘iểm đứng của căn nhà, nỈ¡i má»™t nhánh ấu thỈ¡ tôi phát triển ? Thêm má»™t vài chi tiết để tá»�a Ä‘á»™ bạn chấm khá»�i sai lệch.

Từ nỈ¡i cỈ° ngụ của ấu thỈ¡ tôi, có thể nhìn thấy má»™t cánh đồng nhá»�. á»� đó, ngoài những con cá lia thia lá»±c lỈ°á»¡ng và nhiá»�u màu sắc sặc sỡ, nép mình dỈ°á»›i chân má»™t gốc mạ, hốº·c giữa má»™t nhúm nỈ°á»›c bá»�t tròn tròn nhỈ° bãi nỈ°á»›c miếng, còn có những con rạm đồng vá»›i đôi mắt thao láo, thách thức, những con Ä‘Ä©a dài ngốº±n Ä‘en nhánh, lỈ°á»£n lá»� uyển chuyển. Tôi có cái hân hạnh Ä‘Ỉ°á»£c nhiá»�u lần bị Ä‘Ä©a hút máu, nhỈ°ng không bá»� Ä‘Ỉ°á»£c cái run sợ, rùng mình bởi cái nhỈ¡n nhá»›p của thân thể loài Ä‘Ä©a.

Quanh Ä‘i, quẩn lại thì ra bạn đã biết cái vạc đất Tiên Châu của Tiên PhỈ°á»›c ngày ấy.  Má»™t Tiên PhỈ°á»›c mà tôi viết Ä‘i viết lại nhiá»�u lần, vẫn thừa ra những cái vụng vá»� và thiếu sót hàng trăm Ä‘iá»�u thân thiết. Mặc dù tôi vốn là má»™t anh há»�c trò đàng hoàng, ngay từ những ngày đầu Ä‘á»�i. Bạn xem coi:

Theo vá»›i sá»± chuyển dịch của thá»�i gian. Tôi đã theo há»�c tại má»™t trỈ°á»�ng tiểu há»�c ở Tiên Há»™i. Tiên Há»™i chẳng cách Tiên Châu bao xa. NhỈ°ng cùng vá»›i vài quyển vở đóng bằng giấy ‘tá»± túc’ vàng xỉn. Tôi còn mang theo má»™t nắm cỈ¡m gói trong lá chuối. Rất kén ăn, tùy tạng, khẩu vị không thích ứng Ä‘Ỉ°á»£c nhiá»�u lốº¡i cá, mắn, nên tôi thỈ°á»�ng dùng cỈ¡n lạt nếu không có má»™t cục Ä‘Ỉ°á»�ng Ä‘en, hốº·c má»™t trái chuối ăn kèm.

á»� lá»›p há»�c, tôi bắt đầu có bạn. Và tính Ä‘i tính lại, nhá»› tá»›i nhá»› lui. Tôi vẫn chỉ nhá»› Ä‘Ỉ°á»£c má»™t thằng bạn dá»™c nhất vá»›i tên Em A. Thật ra tên thằng bạn của tôi là Em, nhỈ°ng vì trong lá»›p có đến hai thằng Em, nên nó Ä‘Ỉ°á»£c tăng viện thêm má»™t chữ A, để khá»�i nhầm lẫn.

Thằng Em A láu cá hỈ¡n tôi nhiá»�u. Nó tối dạ vá»›i chữ nghiã, nhỈ°ng má»�i cuá»™c chỈ¡i nó Ä‘á»�u xuất sắc.  Nhá»� bổ túc Ỉ°u Ä‘iểm cho nhau, tôi thân nó, chắc vậy. Em A dạy tôi những trò chỈ¡i rất ngỈ°á»�i lá»›n, nhỈ° kéo quốc, săn chồn, đốt ổ ong...Hai đứa nhỈ° cặp bài trùng, cùng bắt đầu Ä‘en thui vì da ăn nắng.Và ốm nhom, ốm nhách vì lỈ°á»�i ăn, lỈ°á»�i cả ngủ.

Phong trào sinh hốº¡t công cá»™ng Ä‘Ỉ°á»£c phát Ä‘á»™ng. Ã�ám há»�c trò chúng tôi Ä‘á»�u có mặt trong Ä‘á»™i ngủ nhi đồng vá»›i phù hiệu là hình vẽ má»™t búp măng non. Những buổi du ngốº¡n và những cuá»™c cắm trại Ä‘Ỉ°á»£c liên tục thá»±c hiện. Nhá»� những cuá»™c Ä‘i chỈ¡i xa này, tôi biết Ä‘Ỉ°á»£c nhiá»�u nỈ¡i khác thuá»™c lãnh thổ Tiên PhỈ°á»›c. Hình ảnh còn Ä‘á»�ng lại bá»�n vững trong trí nhá»› của tôi là dòng sông Tứ Hòa.

Ã�ây lòng má»™t dòng sông tỈ°Ỉ¡ng đối rá»™ng. LỈ°u lỈ°á»£ng nỈ°á»›c bất thỈ°á»�ng. Ban ngày má»±c nỈ°á»›c thấp, ngỈ°á»�i lá»›n có thể Ä‘i băng ngang sông. NhỈ°ng ban đêm, nhất là vào giữa khuya, nỈ°á»›c nguồn ào ạt đổ xuống sẽ cuốn Ä‘i bất cứ cái gì trên mặt sông, kể cả má»™t con trâu to lá»›n. Nét đẹp của sông Tứ Hoà nằm dỈ°á»›i lòng sông. Má»™t lòng sông Ä‘Ỉ°á»£c thiên nhiên lót toàn những đá tảng. NỈ°á»›c trong xanh, nhìn thấy Ä‘Ỉ°á»£c tận đáy cả nhỈ°ng con cá nhá»� bằng  má»™t lóng tay trá»�. Giống cá này màu Ä‘en, dẹp lép vá»›i cái bụng có chất nhá»±a, nên khi bắt chúng lên có thể ép dính ngay lên mÅ© Ä‘á»™i nhỈ° má»™t huy hiệu rất ngá»™ nghÄ©nh. Cho đến bây giá»� tôi cÅ©ng không rõ, có phải dòng sông Tứ Hòa ngày ná»� của tôi thuá»™c má»™t phần của sông Tiên, mà tôi Ä‘á»�c thấy trên sách vở ?

Ngoài sông Tứ Hòa, tôi còn đến Ä‘Ỉ°á»£c má»™t vài vùng của huyện Trà My. NỈ¡i có nhiá»�u núi non hiểm trở và cÅ©ng giàu có thú dữ hỈ¡n Tiên PhỈ°á»›c. Phải nhìn nhận rằng ở Trà My có những tảng đá thật dị hình dị tỈ°á»›ng, nằm bên cạnh những tảng đá thật lá»™ng lẫy, bằng phẳng, rá»™ng nhỈ° má»™t mặt sân quần vợt.

Nhá»� đến Trà My, tôi má»›i nhận ra Tiên PhỈ°á»›c ấm áp hỈ¡n. Cái ấm không Ä‘o bằng khí hậu, mà Ä‘ong bằng hỈ¡i thở của con ngỈ°á»�i. Cá»� cây muông thú của Tiên PhỈ°á»›c dỈ°á»�ng nhỈ° nhá»� tiếp xúc cận ká»� vá»›i má»™t sinh vật thông minh, giàu tình cảm nên cÅ©ng dần dà trở nên hiá»�n hậu, rạng rỡ ra.

Những ông ba mỈ°Ỉ¡i (cá»�p)nghe nói má»™t phần lá»›n đã khăn gói di tản qua Trà My hốº·c lên phần đất cao hỈ¡n nữa, những Hiên, những Giằng...mù mù khí Ä‘á»™c.

Tuy vậy vào đúng má»™t đêm ba mỈ°Ỉ¡i cuối năm, tôi Ä‘Ỉ°á»£c mục kích tận mắt má»™t cuá»™c săn bắt má»™t con cá»�p ròng rã suốt ba ngày Tết Nguyên đán.

Chuyện khởi sá»± vào tối hai mỈ°Ỉ¡i chín. Má»™t chúa tể sỈ¡n lâm, không hiểu tình cá»� hay cố ý, đã ghé thăm nhà má»™t ngỈ°á»�i dân bản xứ. Nhân thấy con heo mập mạp của chủ nhà định ngã thịt đón năm má»›i. Ông chúa tể cầm bụng không đậu, bằng xỈ¡i ngon lành mất ná»­a con heo. Số thịt còn lại, ông giấu dỈ°á»›i má»™t hốc cây cách đó không xa. Cả gia đình ngỈ°á»�i chủ heo, Ä‘á»�u biết ngay sá»± có mặt đầy Ä‘e dá»�a của ngỈ°á»�i khách rừng xanh, nhỈ°ng chỉ lặng lẽ cố thủ bằng những mÅ©i mác, những mÅ©i vụ bén ngá»�t, chá»� cho đến rạng đông.

Dẫu biết rằng ông trùm sẽ trở lại thu hốº¡ch tiếp số thịt đã cất giấu. NhỈ°ng quá cận ngày Tết, không thể Ä‘i mỈ°á»£n của ngỈ°á»�i. Gia đình ngỈ°á»�i mất heo đành phải xá»­ dụng mấy cái bẫy heo rừng ngay tại khu vá»±c có số thịt còn để lại.

Ã�êm xuống, Tiên PhỈ°á»›c im lặng chìm trong hỈ¡i sỈ°Ỉ¡ng và khói đá. Hai cái lạnh từ trá»�i từ đất gặp nhau giữa má»™t thá»�i Ä‘iểm sắp sá»­a giao mùa, càng làm tăng sá»± ấm cúng, đậm đà của lá»­a bếp nồi bánh tét. Không mấy ai biết má»™t ông bạn ba mỈ°Ỉ¡i Ä‘ang đạp lần lỈ°á»£t hai cái bẫy heo rừng vào má»™t chân trỈ°á»›c, má»™t chân sau. Vá»›i sức mạnh và tức giận có lẽ lên đến cá»±c Ä‘á»™, con cá»�p thiếu may mắn đó, đã nhổ tung hai cái bẫy sắt, Ä‘Ỉ°á»£c đóng sâu trong đất núi bằng hai cái cá»�c sắt dài và băng chạy vào rừng, vốn nằm tiếp giáp ngay sau hè nhà.

Chiêng trống tức thì Ä‘Ỉ°á»£c gióng lên vang dậy má»™t góc rừng. Tôi bung chạy Ä‘i xem, mặc dù ngay phút ấy, ba tôi từ nhiệm sở phỈ¡i phá»›i bỈ°á»›c lên thá»�m nhà, sau má»™t tháng xa gia đình.

CÅ©ng nhỈ° má»�i cuá»™c săn trỈ°á»›c. Nhân lá»±c thiện nghệ của hai ông Viện và Cứ Ä‘Ỉ°á»£c tá»± nhiên huy Ä‘á»™ng. Hai đàn chó săn hùng hậu của hai ông tức khắc Ä‘Ỉ°á»£c phối hợp, cùng nhiá»�u lá»±c lỈ°á»£ng lẻ tẻ khác. Còi sừng trâu vo vo bay trong gió sá»›m. Mù sỈ°Ỉ¡ng và hỈ¡i đá núi tan dần. Cuá»™c săn Ä‘uổi Ä‘Ỉ°á»£c thá»±c hiện nhịp nhàng. Những con chó hăng hái lầm lÅ©i lao vào rừng xanh. Những tràng ‘đánh’ anh ách của chúng thỉnh thốº£ng nổi lên, báo hiệu chúng vừa phát hiện má»™t con mồi nào đó. NhỈ°ng tuyệt nhiên chỈ°a tìm ra Ä‘Ỉ°á»£c dấu vết của con cá»�p.

Những ngỈ°á»�i Ä‘i săn lành nghá»�, nghe hiểu ngay từng tín hiệu qua ngôn ngữ của đàn chó săn gởi vói ra. Sá»± khác biệt giữa những tiếng sủa bình thỈ°á»�ng và những tiếng sủa Ä‘Ỉ°á»£c gá»�i là ‘đánh’rất dá»… nhận. Những tiếng ‘đánh’này cÅ©ng Ä‘Ỉ°á»£c phân định khá chính xác giữa má»™t con thú ít nguy hiểm và má»™t con cá»�p dữ. Vá»›i má»™t loài thú rừng bình thỈ°á»�ng nhỈ° chồn, heo rừng, mang, nai, nhím...tiếng đánh của chó săn thỈ°á»�ng dồn giả, quyết liệt. Vá»›i cá»�p, beo, tiếng ‘đánh’ngoài cái tích cá»±c còn pha trá»™n những gầm gừ, thủ thế. NhỈ°ng dù phát Ä‘i những tín hiệu nào, giá»�ng ‘đánh’của chó săn cÅ©ng tạo nên những hào hứng tuyệt vá»�i cho ngỈ°á»�i tham dá»±.

Tôi cÅ©ng đã từng quyết tâm đổi má»™t vài trận roi đòn của má tôi để Ä‘Ỉ°á»£c làm má»™t cái Ä‘uôi của Ä‘oàn ngỈ°á»�i Ä‘i săn. Nhá»� đó má»™t vài lần, sau khi cúng lỈ°á»›i, tôi còn Ä‘Ỉ°á»£c chia cho má»™t ít thịt rừng. DÄ© nhiên sá»± chia phần này có Ä‘Ỉ°á»£c chỉ vì những ngỈ°á»�i chủ chốt cuá»™c săn muốn tá»� ra hào sảng, hốº·c tán thỈ°á»Ÿng má»™t thắng nhóc rắn mắt, lì lợm.

Vào xế trỈ°a, đàn chó săn đã phát hiện tung tích của con cá»�p mắc bẫy. NgỈ°á»�i ta bắt đầu giăng những cuá»™n lỈ°á»›i lá»›n chận đầu. NhỈ°ng rừng quá rậm bỈ°á»›c tiến đến con mồi khá khó khăn, có lẽ vậy. Những đòn bánh tét, những cái bánh ú, những ổ bánh tổ, cùng những bánh há»™c, bánh nổ... Ä‘Ỉ°á»£c bày ăn chung ngay giữa lòng rừng. Rồi đêm xuống, lá»­a Ä‘Ỉ°á»£c đốt lên. Tôi theo sát lỈ°ng má»™t ngỈ°á»�i anh đã quen mặt từ hồi còn ở nhà ông Viện.

Ngày hôm sau, con cá»�p chuyển qua má»™t chá»— ẩn khác. Ã�àn chó săn không ngừng bám ‘đánh’ Má»™t vài cây súng hai nòng, Ä‘Ỉ°á»£c công an mang đến. NhỈ°ng vị trí chính xác của con cá»�p vẫn chỈ°a Ä‘Ỉ°á»£c định rõ. Thêm má»™t ngày nữa. Con cá»�p có lẽ đã Ä‘uối sức. Hắn Ä‘i dần xuống má»™t sỈ°á»�n đồi. Lập tức ngỈ°á»�i ta cho đốt rẫy tranh tiếp cận để vùng quan sát thuận tiện hỈ¡n. Nhá»� sức gió, rẫy tranh chẳng mấy chốc trỈ¡ ra những gốc Ä‘en sát mặt đất. Con cá»�p đã Ä‘Ỉ°á»£c nhìn thấy. Hắn Ä‘ang ở má»™t khe suối. Thì ra hắn Ä‘ang cần nỈ°á»›c. Hai ngỈ°á»�i công an lãnh phần hạ thủ. NhỈ°ng vì khá nhát gan. Há»� thậm thò, thậm thụt tiến tá»›i, dá»™i lui mãi. Ã�ám thợ săn phải mở Ä‘uá»�ng. Há»� cầm những mÅ©i vụ sắt bén hăm hở. Thú và ngỈ°á»�i đã gầm gừ dằn mặt nhau. Hai tiếng nổ lá»›n chợt xé rừng vang Ä‘i. Con cá»�p to lá»›n gã bậc ngữa. Năm ba ngỈ°á»�i trong đám thợ săn nhào tá»›i. Bất ngá»� con cá»�p vùng dậy, vỈ°Ỉ¡n tay chụp. Rất may Ä‘á»™ng tác của hắn không còn nhanh nhẹn và thiếu sức. Má»™t phát súng nữa kịp thá»�i Ä‘Ỉ°a những ngỈ°á»�i thợ săn đến ghìm mÅ©i giáo lên thân cá»�p. Há»� mau lẹ bịt bốn chân con cá»�p bằng bẹ chuối tỈ°Ỉ¡i Ä‘em theo sẵn, và đốt trụi ngay những hàng râu ria của ông ba mỈ°Ỉ¡i.

Ã�ể đổi những lằn roi ngang dá»�c... ‘nhá»› chỈ°a, chừa chỈ°â€™của má, lần đó tôi phải tình nguyện tham gia vào việc đạp chè lá. Thật ra, những lằn roi mây đã không đến vá»›i tôi hôm đó vì dù sao hỈ°Ỉ¡ng vị mùa xuân cÅ©ng chỈ°a kịp Ä‘i qua hết.

Chắc bạn chẳng thể quên công việc đạp chè lá , nhỈ°ng hẳn bạn chỈ°a hiểu vì sao gia đình chúng tôi thỈ°á»�ng làm những công việc này.

Sau khi ba tôi bắt buá»™c phải có mặt thỈ°á»�ng xuyên ở nhiệm sở, đã nằm cách xa nhà. Má tôi phải trá»±c tiếp quán xuyá»�n gia đình. Bà trở vá»� nghá»� buôn bán cố hữu, dỈ°á»›i má»™t dạng thá»±c hành má»›i. Má tôi bắt tay vào việc thu mua và đổi chát các đặc sản của rừng nhỈ° chè, tiêu, quế, cau khô... bằng cách Ä‘Ỉ°a lại cho ngỈ°á»�i tiêu dùng những vải kaki, thuốc ký nin, đá lá»­a...và những hàng lỉnh kỉnh khác. Nguồn hàng này, chính phủ Việt Minh xếp vào lốº¡i ‘xa xí phẩm’,

Má tôi giao dịch, trao đổi vá»›i má»™t bạn hàng đã lâu. Bà này ngỈ°á»�i Việt nam có chồng Tàu ở Tam Kỳ.

Công việc làm ăn của má tôi có khá nhi�u vất vả. Bà phải dùng nhi�u đến đôi chân. Phụ tá đắc lực của má tôi là Bông, con thứ của em gái má tôi. Ngày ngày hai dì cháu ra đi khắp các thôn xóm. Bông gánh một đôi bầu. Má tôi xách một cái cân.

Hàng bán ra hầu hết gá»�n, nhẹ, NhỈ°ng hàng thu vào Ä‘a số ká»�ng càng, nặng ná»�, Mặt hàng thu vào nhiá»�u nhất là tiêu, cau khô và chè lá. Ngoài chè khô, má tôi không ngại lấy cả chè tỈ°Ỉ¡i,sau khi thá»�a thuận để cho ngỈ°á»�i đổi hàng, gánh cả gánh đến tận nhà. Chính vì thế má»›i có việc cả nhà phải xúm vào đạp chè cho săn lại, trỈ°á»›c khi đổ ra nong phỈ¡i nắng,

Những lần đầu, vò dỈ°á»›i bàn chân mình những ngá»�n lá xanh mát rỈ°á»£i, tôi cảm thấy dá»… chịu. Mùi thỈ¡m của lá chè cÅ©ng rất đặc biệt, nó vừa nhẹ nhàng lại vừa nồng nồng, hăng hắc. NhỈ°ng đã là má»™t việc làm, khó có thể hấp dẫn má»™t cậu bé nhỈ° tôi Ä‘Ỉ°á»£c lâu. Má»™t cặp chân thiếu chạy nhảy làm sao thích thú Ä‘Ỉ°á»£c.

Ã�ạp chè đã vậy, nhỈ°ng uống nỈ°á»›c chè có thú hỈ¡n không ? Trong vỈ°á»�n nhà tôi cÅ©ng không thiếu những cây chè xanh tốt. Chúng chẳng có chiá»�u cao hỈ¡n tôi lúc này là bao. Má»™t cái vói tay, tôi có thể ngắt Ä‘Ỉ°á»£c những Ä‘á»�t chè non nhất. Ã�á»™ xanh của lá chỈ°a đạt tá»›i mức, hãy còn trong veo.Những Ä‘á»�t lá non này sau khi phỈ¡i, co rúm lại, còn rất ít so vá»›i số lỈ°á»£ng của chính nó khi chỈ°a khô. NhỈ°ng pha nỈ°á»›c sôi vào, chúng trở thành má»™t lốº¡i trà uống thấm thía nhất. Chất chát đắng của đầu lỈ°á»¡i tức khắc sẽ thỈ¡m trong miệng và cái vị ngá»�t dịu dàng thấm dần vào vị giác. Trá»�i nắng, uống má»™t bát nỈ°á»›c nấu bằng những lá chè tỈ°Ỉ¡i xanh, càng đã khát.

Tiêu, quế và cả cau khô cÅ©ng Ä‘Ỉ°á»£c má tôi mua vào, rồi mang xuống Tam Kỳ đổi hàng Ä‘em vá»�. Những chuyến Ä‘i Tam Kỳ luôn luôn có mặt má tôi. NhỈ°ng những ngỈ°á»�i Ä‘Ỉ°á»£c chá»�n Ä‘i theo cÅ©ng thỈ°á»�ng hay thay đổi. Ngoài việc thuê má»™t phu gánh, cô cháu Bông cÅ©ng thỈ°á»�ng xuyên có mặt. Cái Ä‘uôi tháp tùng có lúc là chị Kim Anh, có lúc là chị Hòa và thỉnh thốº£ng cÅ©ng có tôi. Những địa danh nhỈ° Cây Sanh, Cây Cốc, Chợ Ã�Ỉ°á»£c , Quán RỈ°á»�ng...vv, tôi đã lỈ°á»£m bá»� vào trí nhá»› mình qua vài chuyến Ä‘i khá mõi chân nhỈ° thế.

Vá»›i Tam Kỳ, tôi còn đến Ä‘Ỉ°á»£c má»™t lần do anh Anh, má»™t công an làm việc tại nhà lao Tiên Há»™i, chở Ä‘i bằng cái xe đạp ngang, không porte-bagages của anh.

Anh Anh là má»™t thanh niên trẻ, vui tính. Anh đã có tình ý vá»›i chị Hòa tôi, nên thỈ°á»�ng hay lui tá»›i nhà. Má»™t hôm anh có việc phải xuống Tam Kỳ. Anh lên rÅ© chị tôi Ä‘i. NhỈ°ng dÄ© nhiên chị tôi từ chối, mau mắn tôi lên tiếng đòi Ä‘i theo. Ã�ể lấy Ä‘iểm của chị tôi, Anh Anh vui vẻ chấp nhận.

Vá»›i tôi, đây là dịp đầu tiên Ä‘Ỉ°á»£c ngồi lên má»™t chiếc xe đạp , dù chỉ ngồi trên má»™t thanh ngang của sỈ°á»�n xe.

Ã�Ỉ°á»�ng từ Tiên PhỈ°á»›c đến Tam Kỳ là má»™t con Ä‘Ỉ°á»�ng đất, có chá»— thật hẹp, có chá»— rất rá»™ng, xe hỈ¡i di chuyển Ä‘Ỉ°á»£c. NhỈ°ng mặt Ä‘Ỉ°á»�ng lồi lõm, cá»�ng vá»›i những đá sá»�i, nên hai bánh xe đạp luôn luôn bị dằn, xóc. Vá»›i thế ngồi nghiêng, sức nặng của thân thể không là bao, nhỈ°ng giữ mãi má»™t vị thế, trong má»™t thá»�i gian khá dài, cái mông bé bá»�ng của tôi, chá»— thì bị sỈ°á»�n ngang xe đạp đẩy lún vào, chá»— thì phình ra, ứ máu, mõi hết biết. Trong lúc đó, anh Anh vừa đạp xe vừa huýt sáo. Cao hứng anh còn hát vang giữa con Ä‘Ỉ°á»�ng vắng hoe. Hai ca khúc mà sau này tôi má»›i biết tên là Nụ CỈ°á»�i SỈ¡n CỈ°á»›c của Tô Hải và Xuân Và Tuổi Trẻ do La Hối phổ từ thỈ¡ Thế Lữ. Tôi đã Ä‘Ỉ°á»£c nghe từ cái yêu Ä‘á»�i của anh Anh trong lần Ä‘i Tam Kỳ đó. Và không chừng đó là khởi Ä‘iểm mê nhạc của tôi.

Tại Tam Kỳ, lúc bấy giá»�, tôi có má»™t ngỈ°á»�i chị cùng cha khác mẹ Ä‘ang cỈ° ngụ.

Chồng chị tôi, má»™t ông cai lục lá»™, chạy giặc, Ä‘ang làm nghá»� đóng dép râu Ä‘á»™ nhật. Cá»­a hàng sập xệ của vợ chồng chị tôi Ä‘Ỉ°á»£c mở gần sân vận Ä‘á»™ng Tam Kỳ.Tuy đã đến Tam Kỳ, nhỈ°ng tôi chỉ đứng trên con Ä‘Ỉ°á»�ng nhá»±a, chạy ngang qua cá»­a sân vận Ä‘á»™ng, ngó mông vá»� hai hỈ°á»›ng Ä‘Ỉ°á»�ng rồi thôi. Quang cảnh vắng vẻ, buồn xo còn hỈ¡n Tiên PhỈ°á»›c của tôi.

Trở lại việc buôn bán của má tôi. Hình nhỈ° thỉnh thốº£ng bà vấp phải những trục trặc. Có má»™t lần ngỈ°á»�i lên giao hàng cho má tôi bị tịch thu. Không rõ ngỈ°á»�i giao hàng này có phản ánh câu ca Ä‘Ỉ°Ỉ¡ng thá»�i: 'đầu phồng đá lá»­a, ruá»™t chữa ka ki'  hay không, mà bị bắt. Khốº£ng má»™t tuần sau, má tôi bị má»�i lên cỈ¡ quan huyện để nhận lại. Sá»± can thiệp của ba tôi, có kết quả tốt.

CỈ¡ quan huyện lúc này đặt ở Chợ Má»›i. Tôi Ä‘Ỉ°á»£c má tôi cho Ä‘i theo bà và con Bông. Má»™t rủi ro khá thú vị đối vá»›i tôi xảy ra trên Ä‘Ỉ°á»�ng Ä‘i. Khu trục cỈ¡ của Pháp bất ngá»� tấn công Chợ Má»›i. ThỈ°á»�ng thỈ°á»�ng những cuá»™c oanh tạc của Pháp Ä‘á»�u Ä‘Ỉ°á»£c thá»±c hiện sau mấy vòng bay thám thím của máy bay ‘bà già’nhỈ°ng lần này Pháp bức giai Ä‘ốº¡n. Chúng tôi sắp bỈ°á»›c vào địa phận Chợ Má»›i, phải hốº£ng hốt chui vào má»™t lùm cây bên Ä‘Ỉ°á»�ng trốn đạn.  Những trái rốc kết nổ khá gần. Tôi nghe Ä‘Ỉ°á»£c những mùi cháy khét. Và qua vòm lá thỈ°a, tôi thấy rõ cảnh máy bay đảo lỈ°á»£n. Chiếc khu trục chúi đầu xuống, rồi nhấc mình lên, sau Ä‘Ỉ°Ã´i nó léo lên những lằn lá»­a, xé trá»�i. CÅ©ng có lúc chiếc khu trục nghiêng cánh bên này hốº·c bên kia nhã ra những luồn khói trắng, thật ngốº¡n mục. Má»�i sá»± tàn phá hung hãn hình nhỈ° thỈ°á»�ng tạo ra những cảnh hùng vÄ©, những cái đẹp gian ác.

Thiệt hại trong cuá»™c khủng bố của Pháp không đáng kể. Ã�ó là báo cáo tôi nghe lóm khi đã đứng xá»› rá»› ở trụ sở huyện. Ông cán bá»™ Việt Minh, coi bá»™ rất nông dân, ngồi chồm há»—m trên mặt bàn nói chuyện oang oang qua Ä‘iện thốº¡i. Ã�ây cÅ©ng là cỈ¡ há»™i đầu tiên, tôi nhìn cái Ä‘iện thốº¡i má»™t cách thích thú. Nó Ä‘en thùi lùi và rỈ°á»�m rà giây nhợ. Hình nhỈ° có đến hai cái vòi cách khốº£n nhau. Má»™t cái để bên tai, và má»™t cái kê ngay trên môi...tôi không nhá»› rõ.

Hàng của má tôi nhận lại không đủ số nhỈ°ng còn hỈ¡n không, má tôi trên Ä‘Ỉ°á»�ng vá»�. nói vậy. Và khi đến nhà, à cho tôi má»™t quyển vở, má»™t trăm trang, giấy trắng bóc, có kẻ nhiá»�u hàng nhá»� trong những hàng kẻ chính. Bìa quyển vở có hình má»™t thằng Tây Ä‘en, . Thằng tây cao to, mặc quần đùi, tay cầm cái vợt cá, trong tỈ° thế chá»� đỡ má»™t trái mù u, DỈ°á»›i hông thằng tây có má»™t tấm lỈ°á»›i giăng ngang. Sau này tôi biết đây là hình ảnh má»™t ngỈ°á»�i Ä‘ang chỈ¡i quần vợt.

Cuá»™c làm ăn của má tôi có vẽ thu nhập khá. Bạc tín phiếu từng bó Ä‘Ỉ°á»£c má tôi bá»� trong lòng má»™t cái rỈ°Ỉ¡ng lá»›n, có bốn bánh xe, đẩy Ä‘i Ä‘Ỉ°á»£c. Cái rỈ°Ỉ¡ng này cÅ©ng là cái phản của tôi, em Hân, chị Kim Anh ngủ hàng đêm. Cái má»�n hai màu vẫn Ä‘i theo ba tôi, nên lúc này chúng tôi phải đắp chiếu để ngủ. Tôi ngắn đòn nên không có vần Ä‘á»� gì. Mấy chị tôi thì luôn luôn bị lạnh chân hốº·c lạnh đầu, nếu không muốn phải nằm co cả đêm.  Má»™t câu đố tả thật đúng cảnh đắp chiếu , tôi còn nhá»› :
thụt thò , thò thụt, chẳng thà , nằm co,không thèm, thò thụt

Cuá»™c sống hằng ngày thiếu hầu hết các tiện nghi. NhỈ°ng khí hậu Tiên PhỈ°á»›c không Ä‘á»™c địa nhỈ° những tin đồn, thêu dệt từ trỈ°á»›c, Có lẽ vì thế, nên tôi có thêm má»™t bà chị cùng cha khác mẹ vào lập nghiệp. Ã�ó là chị Bảy, vợ anh Võ Quảng, ngỈ°á»�i chiến sÄ© Quốc Dân đảng đã Pháp xá»­ tá»­ trỈ°á»›c đây.

Anh Quảng mất để lại má»™t cháu gái tên Võ thị Diệu PhỈ°Ỉ¡ng,nhá»� hỈ¡n tôi chừng vài tuổi Cháu PhỈ°Ỉ¡ng cÅ©ng theo mẹ đến vá»›i gia đình chúng tôi. Má»™t trùng hợp không hẹn, anh ruá»™t má tôi, cậu Phòng, ngỈ°á»�i có đứa con trai duy nhất Ä‘i bá»™ Ä‘á»™i, ghé vào thăm, và cÅ©ng mang vào gởi cho má tôi má»™t ngỈ°á»�i con của má»™t bà dì khác là chị Dần.Gia đình chúng tôi trở nên đông đúc, nhỈ°ng nhá»� công việc làm ăn của má tôi còn trôi chảy, nên những sá»± hiện diện bất ngá»� này Ä‘Ỉ°á»£c xem nhỈ° là tăng cỈ°á»�ng nhân công.

Chị Dần là ngỈ°á»�i lá»›n tuổi nhất trong bá»�n. Chị đến nhà mang theo những vui nhá»™n, vì bản tính Ỉ°a sinh hốº¡t văn nghệ của chị. Chị tham gia diá»…n kịch cùng mấy anh công an trong vùng. Chị cÅ©ng rÅ© luôn chị Kim Anh xuất hiện trên các sân khấu lá»™ thiên giữa sân vận Ä‘á»™ng Chợ Má»›i, vá»›i những bài tình ca yêu nỈ°á»›c.

Ngoài những sinh hốº¡t và việc làm thỈ°á»�ng ngày, các chị tôi còn tổ chức Ä‘i móc củi, hái chà là, hái sim. Tôi có mặt thỈ°á»�ng xuyên trong các cuá»™c vô núi này. Những nhánh củi tôi lỈ°á»£m nói lên rất đúng nghÄ©a chữ mót. Bởi vì đó chỉ là những nhành cây khô thật nhá»�, bị chê bá»�, vứt rải rác dá»�c Ä‘Ỉ°á»�ng núi. Cái chính của tôi trong các chuyến Ä‘i cÅ©ng không phải là những trái sim, không lấy gì làm ngá»�t, cÅ©ng không phải là những trái chà là chát ngầm, mà là những anh khỈ°á»›u bạc má thật dạn dÄ©, hót quá hay. Tôi luôn luôn ao Ỉ°á»›c Ä‘Ỉ°á»£c nuôi má»™t con, nhỈ° nhà ông Ruá»™ng, má»™t ngỈ°á»�i dân cùng thôn, Ä‘ang nuôi. Con khỈ°á»›u của ông Ruá»™ng, khôn đến Ä‘á»™ thả bay quanh quẩn trong vỈ°á»�n, nó còn biết cả việc giữ nhà, ngoan ngốº£n nhỈ°ng hung hăng không thua gì má»™t con chó.

Sá»± có mặt của chị Dần, chị Bảy, đã giúp tôi và chị Kim Anh mất dịp Ä‘i khiêng nỈ°á»›c.  'má»™t cái thùng con con, má»™t Ä‘ốº¡n tre nho nhá»�...' đã sá»›m giã từ chúng tôi. Và cái hình ảnh thân thỈ°Ỉ¡ng:

‘giếng trong xanh nỈ°á»›c mát
uống lỈ°ng má»™t vành gàu
chị múc em đứng hát
nắng chi�u vàng tàu cau...’
(Khiêng NỈ°á»›c - NgỈ¡ Ngác Cõi NgỈ°á»�i)

đã sớm trở thành những chồi kỷ niệm,có da có thịt, ngủ kỹ trong tôi, cho đến sau này...

Song song vá»›i việc Ä‘em không khí nhá»™n đến vá»›i gia đình chúng tôi, chị Dần cÅ©ng thỈ°á»�ng hay tặng má tôi những bá»±c mình vì bản tính khá ngang bỈ°á»›ng, và gần nhỈ° chẳng sợ ai của chị. Má»™t hôm Ä‘i tham gia văn nghệ vá»�, chị mang theo má»™t vạc áo trứng vịt. Má»™t bữa ăn trứng luá»™c thật hả hê dỈ°á»›i con mắt soi móc, nghi ngá»� của má tôi. Má»�i việc không đổ vỡ ra bên ngoài. NhỈ°ng chị Dần bị má tôi chá»­i cho má»™t trận nên thân, bà còn hăm sẽ Ä‘uổi vá»� VÄ©nh Ã�iện. Thì ra chỉ má»™t ngày sau, má tôi biết xuất xứ số trứng mà chị Dần có. Ã�ó là số trứng chị tình cá»� ăn cắp khi Ä‘i ngang qua vỈ°á»�n ông Cứ.

Vịt thỈ°á»�ng có thói quen đẻ vào ban đêm. VỈ°á»�n nuôi vịt của ông Cứ nằm sát Ä‘Ỉ°á»�ng Ä‘i. Chị Dần chỉ việc thò tay qua má»™t hàng rào sỈ°a là lỈ°á»£m Ä‘Ỉ°á»£c vô số trứng rá»›t dá»�c theo hàng rào. Má»™t lần khác, chị Dần còn xúi tôi bắt trá»™m gà nữa.

Thật ra nói bắt trá»™m thì không đúng. Bởi vì hôm đó trá»�i bất chợt đổ mỈ°a dông lá»›n.  Những con gà Ä‘á»�u tụ tập vào hè nhà để núp mỈ°a. Tôi không rõ tại sao các vách nhà của chúng tôi, chung quanh Ä‘á»�u để hở khá»�i mặt đất chừng ná»­a gan tay ngỈ°á»�i lá»›n. Những con gà đứng núp mỈ°a phỈ¡i cả những cặp chân rất rõ ràng. Và việc nhìn má»™t cặp chân gà lạ vá»›i chân gà nhà không khó lắm. Tôi đã thò tay qua vách nắm gá»�n má»™t cặp chân gà theo xúi bậy của chị Dần. CÅ©ng may con gà đó lá»›n xác quá , không lôi lá»�t vào Ä‘Ỉ°á»£c, nên tôi kịp thá»�i thả ra. Chị Dần hôm đó đã mắng tôi là : - đồ ngu, gà rừng mà sợ chi ai, sao lại thả...

Tôi ngá»› cả mặt ,không cải lại chị, dù tôi biết chắc, không khi nào gà rừng xuống đứng nấp mỈ°a chung vá»›i gà nhà bao giá»�. Con gà đó của ai cÅ©ng khó biết. Vì hai căn nhà của ba má tôi nằm cách vá»›i các nhà hàng xóm ít ra ná»­a cây số. Xa ngót má»™t tiếng kêu, không tá»›i, nói theo lối dân địa phỈ°Ỉ¡ng.

Chị Dần cÅ©ng còn là cái gai trong mắt chị Hòa tôi. Bởi hai bản tính đối nghịch hẳn nhau. Chị Hòa đã trầm lặng càng âm thầm hỈ¡n khi ngã bệnh Ä‘au màn óc. Chị phải bá»� dở việc há»�c ở trỈ°á»�ng huyện. Chị khóc lặng lẽ má»—i ngày, tôi biết thế, nhỈ°ng vô phỈ°Ỉ¡ng chia xẻ Ä‘Ỉ°á»£c vá»›i ngỈ°á»�i chị tôi yêu mến nhất này. Giúp chị, tôi cùng chị Kim Anh thỈ°á»�ng lên chợ Má»›i mua óc heo vá»� cho má chỈ°ng cách thủy để chị ăn cầm hỈ¡i.

Căn bệnh ngặt nghèo của chị Hòa xô gia đình chúng tôi vào má»™t ngã rẽ. Riêng tôi, mặc dù lúc này tôi đã có thêm má»™t vài ngỈ°á»�i bạn há»�c. Cụ thể nhỈ° anh PhỈ°Ỉ¡ng khùng, chỈ¡i bóng chuyá»�n rất hay. Thằng Thảng, đá kiện lông gà má»™t cây. Thằng Ã�ó nắm bắt trái Ỉ°Ỉ¡i bay rất giá»�i...Ngoài bạn trai, tôi còn quen Ä‘Ỉ°á»£c má»™t vài đứa con gái cùng trỈ°á»�ng. Ã�ã thế còn thấy thinh thích các con tóc dài, da trắng đó nữa. Có đêm tôi ngủ chiêm bao thấy em Cúc mắt to, tóc bum bê, đã đóng vai em Ríp trong má»™t vở kịch truyên truyá»�n chống Pháp. Có đêm tôi mỈ¡ thấy Nguyá»…n Thị Thanh Thận, vá»›i má núm nính, cái miệng chúm chím cỈ°á»�i thật là ngá»�t. Thanh Thận là em gái bà con của Anh PhỈ°Ỉ¡ng khùng, Thận còn có ngỈ°á»�i em gái, mang tên thật đẹp Nguyá»…n Thị Lạc Giao. Bây giá»� những ngỈ°á»�i tản cỈ° lên Tiên PhỈ°á»›c đó Ä‘ang ở đâu ? Hoa Kỳ ? Canada ? Pháp ? Uc ?....

Chị Hòa thân yêu của tôi, đã ra Ä‘i vào má»™t chạng vạng, ngay lúc má»™t con Cú ghé đến đầu tảng đá sau nhà, kêu lên vá»�n vẹn đúng ba tiếng ‘cú, cú, cú’. Cú kêu ma ăn. Má»™t tỈ°Ỉ¡ng truyá»�n đầy mê tín ở Tiên PhỈ°á»›c thá»�i đó.Ã�ây là má»™t chi tiết gây cho tôi nhiá»�u hoang mang.  Bởi vì không ngá»� đây là má»™t sá»± linh ứng có thật, nhắc lại tôi còn thấy ngỡ ngàng, rùng mình. Sá»± huyá»�n bí trong cuá»™c sống ít ra đã mặt trong lòng tôi.

Cái chết của chị Hòa tuy đã Ä‘Ỉ°á»£c má»�i ngỈ°á»�i chá»� đợi. NhỈ°ng rồi những hụt hẫng, Ä‘au xót vẫn ập tá»›i sâu hút. Ngay em Hân tôi, má»™t cậu bé hoàn toàn chỈ°a biết gì cÅ©ng không cầm nổi cái que, đào khoai mụt, má»™t thú chỈ¡i đắc ý và thỈ°á»�ng xuyên của nó, trong suốt mấy ngày .

Tang lá»… ma chay cho chị Hòa Ä‘Ỉ¡n giản. Chiến cuá»™c chợt sôi Ä‘á»™ng hỈ¡n.

Tiếng máy bay bà già , L19, không còn giúp tôi nằm buồn thả lòng Ä‘i theo những tiếng u..u..nữa. Những con rắn rồng vào nhà bắt chuá»™t cÅ©ng tá»± do hỈ¡n, không bị tôi xua Ä‘uổi .  Cả những con ve cÅ©ng không còn bị cây sào gắn mÅ© mít của tôi thăm há»�i. Tôi thỈ°á»�ng nằm dài trong bụi chè tàu ngó quanh, và má»™t đôi khi lỈ°á»£m ngay ở Ä‘uôi mắt mình má»™t giá»�t nỈ°á»›c, chẳng biết tròn hay vuông.

CÅ©ng sau cái chết của chị Hòa, chị Bảy tôi gởi bé Diệu PhỈ°Ỉ¡ng cho chị Kim Anh, chị lá»™i bá»™ vá»� vùng bị chiếm để thăm mẹ lá»›n tôi, vẫn Ä‘ang ở tại Liêm Lạc Hòa Ã�a, Hòa Vang.  Chuyến Ä‘i của chị không cho ba tôi biết. NhỈ°ng non má»™t tháng sau, ông từ cỈ¡ quan hối hả vá»�, và Ä‘au xót cho má tôi hay chị Bảy đã bá»� mình trên biển Hà Quảng. 

Chỉ trong má»™t tháng tôi mất liá»�n hai ngỈ°á»�i chị. Dù có khá»� dại đến đâu, dù có vô tỈ° đến cở nào, tôi cÅ©ng thấy ra quanh mình sá»± trống vắng lạnh lẽo.

Hình nhỈ° đã có kế hốº¡ch, sau má»™t đêm bàn luận thì thầm vá»›i má, ba tôi ẳm em Hân hôn thật lâu, rồi dẫn tôi, chị Kim Anh cùng bé PhỈ°Ỉ¡ng ra Ä‘i. Má nói vá»›i theo trong tiếng khóc:

- Tìm xác con Ä‘Ỉ°á»£c rồi, ông nhá»› dẫn mấy đứa nhá»� vá»� sá»›m !

Ã�úng,chúng tôi tìm đến biển Hà Quảng, nhận nấm má»™ của chị Bảy qua những chi tiết Ä‘Ỉ°á»£c dân biển ở đó ká»… lại. Những ngá»�n hỈ°Ỉ¡ng mua vá»™i, cắm vá»™i lên mặt cát. Ba tôi không khóc má»™t tiếng nào. Tôi cÅ©ng lặng yên. Chỉ trên mắt chị Kim Anh nhem nhuốt . Ngoài gió và nắng hình nhỈ° còn má»™t cái gì cày trên mắt chị Anh. Tôi không muốn nhận ra. Chị thả lõng hai bàn tay trên vai má»�ng mảnh của bé PhỈ°Ỉ¡ng. Ã�nh mắt nó sao mà trong quá. Con bé đã mất cha vừa má»›i mất thêm má»™t nguồn sinh lá»±c. Hình nhỈ° nó biết cả, nhỈ°ng nó chỉ dúi cặp chân trần nhá»� xíu xuống cát biển má»™t cách lặng lẽ, cam chịu. Phải chi nó khóc lên má»™t tiếng. Ông ngốº¡i nó Ä‘ang thừa hai tay, ngỈ°á»�i cậu tí hon của nó Ä‘ang thừa hai tay..Biển lặng trá»�i vắng cả những đám mây trắng nhất.

Chúng tôi đã không quay trở lại Tiên PhỈ°á»›c, nhỈ° lá»�i năn nỉ. vói theo của má. Ba tôi đã hiểu ra : ‘chú phỉnh tôi rồi chính phủ Ỉ¡i’...Ông lập tức cho chúng tôi có cỈ¡ há»™i biết mùi say sóng biển, cho chúng tôi có cỈ¡ há»™i chạy không bén gót trên ná»�n cát lún, nóng sôi dỈ°á»›i ánh mặt trá»�i . Chúng tôi Ä‘ang tìm vá»� quê ná»™i.

Tôi đã bá»� Tiên PhỈ°á»›c mà Ä‘i nhỈ° vậy đó. Và Ä‘i , Ä‘i má»—i ngày má»™t xa, Ä‘i miết không má»™t lần trở lại.

Căn nhà của má tôi sau đó là nhà lao Tiên Há»™i. Tá»™i danh của bà Ä‘Ỉ°á»£c thành lập bởi mặt trận Việt Minh : buôn lậu, có chồng Việt Gian.

Căn nhà của em Hân tôi sau đó là tấm lòng rá»™ng mở của những ngỈ°á»�i con dân chân chất Tiên PhỈ°á»›c.

Cho đến má»™t ngày của năm 1954, Ba má tôi đã trở vá»� Ä‘Ỉ°á»£c vá»›i nhau. Bài Ä‘Ỉ°á»�ng thi của má»™t ông phán ngày nào, ném vào lòng má»™t chiếc nón của má»™t cô bán cỈ¡m tháng, chừng nhỈ° vẫn còn ngá»�t ngào âm vận.

Má tôi đã vá»� vá»›i đất Ã�à Nẵng, năm lên 54 tuổi. NhỈ°ng bà chỈ°a há»� chết bởi vì tôi may mắn, biết gìn giữ thân xác của bà đã mang nặng đẻ Ä‘au.Tôi còn Ä‘ang Ä‘Ỉ°á»£c hít thở, còn Ä‘ang săm soi lại tất cả những vui buồn vẫn má»›i tinh khôi. Và má tôi vẫn lá»™ng lẫy ngồi trong tôi. Dá»… chừng trên bàn tay xinh đẹp của bà còn nhịp nhịp ngá»�n roi mây.

Ba tôi cÅ©ng đã vá»� vá»›i đất Ã�à Nẵng, năm lên 84 tuổi. NhỈ°ng nào ông đã chết đâu. Má»—i chữ trên tay tôi Ỉ°Ỉ¡m xuống, Ä‘á»�u có ông tham dá»±, Ä‘á»�u có ông hân hoan khuyến khích.Cuá»™c Ä‘á»�i tôi đã dài gần chấm mút sáu mỈ°Ỉ¡i năm, trí nhá»› kỳ diệu không phai nhạt má»™t góc cạnh nào, nhỈ°ng tôi không nhá»› ná»—i, ba tôi đã có lần nào làm Ä‘au thịt da tôi chỈ°a, dù má»™t cái búng tai ? Rõ ràng là chỈ°a.

Chị Kim Anh của tôi giá»� vẫn còn ở quê nhà. Má»™t ngỈ°á»�i chị tài hoa nhiá»�u mặt trong sinh hốº¡t trình diá»…n, đã không Ä‘i Ä‘Ỉ°á»£c đến đâu. Chị đã mất dịp lâu lâu hỈ¡i cau có và cÅ©ng chẳng còn má»—i lần chị nói bị em la nữa. Chị vẫn trông thỈ° má»—i ngày, NhỈ°ng em chỈ°a cai Ä‘Ỉ°á»£c cái lỈ°á»›i biếng viết thỈ°, nhất là viết cho những ngỈ°á»�i thân yêu.

Em Lê Hân của tôi thì may mắn ở rất gần nhau.Chỉ sáu tiếng trên Ä‘Ỉ°á»�ng trỈ°á»�ng để thấy mặt. Nhấn mỈ°á»�i má»™t con số là nghe ra tiếng nhau. Em bá»� quên quá lâu cái thá»�i lăm le đến vá»›i những trang Tuổi Xanh, giá»� chừng nhỈ° muốn bắt đầu lại. Em cỈ°á»�i nhiá»�u hỈ¡n nói. Anh em mình gặp nhau cái Ä‘iểm này...

Còn cô cháu, Võ Thị Diệu PhỈ°Ỉ¡ng, nàng dâu của ông chủ tiệm thuốc bắc Mặt Trăng Ã�à Nẵng , rong chỈ¡i những đâu kể từ 30 tháng tỈ° năm 1975 ? Cháu đã nghe má»™t tiếng gá»�i từ biển ? Giòng há»� mình vốn kỵ nỈ°á»›c, nhất là biển cháu không nhá»› sao ? Cậu vẫn nuôi hy vá»�ng và chá»� đợi, trong má»™t đêm mỈ¡ mỈ¡ màng màng nào đó, có tiếng Ä‘iện thốº¡i reo, cậu vói lấy ống nghe, và lặng Ä‘i:

- Cậu Châu đó hả, cháu Diệu PhỈ°Ỉ¡ng đây.

Hãy gắng gá»�i cho cậu, dù cháu đã gặp Ä‘Ỉ°á»£c mẹ cháu từ má»™t cõi xanh thẫm, bát ngát...

Và Tiên PhỈ°á»›c, má»™t nhánh ấu thỈ¡ tôi, vẫn thỈ¡m xanh má»™t góc Ä‘á»�i

Luân Hoán