''Nỗi Đam Mê Muộn Màng'' của Phạm Ngọc
hay là cánh chim lạc loài trong giông bão thời gian

Lê Mộng Nguyên

Vào khoảng tháng tám năm 1998, tôi nhận được thư của anh Như Hoa Lê Quang Sinh, Chủ tịch Hội Thơ Tài Tử Việt Nam ở Sacramento, nhờ tôi dịch ra Pháp văn một bài thơ của Phạm Ngọc để cho vào Internet. : ''Câu Biệt Ly Không Thể Là Lời Nói'', trong đó có một đoạn rất hay và tiêu biểu cuộc sống tha hương của người thi sĩ :

Trên những hàng cây
trải dài qua dãy phố
tuyết trắng giăng đầy
báo hiệu mùa Đông đã đến
những cơn mưa cuối mùa
cũng vừa tan biến
Chỉ còn lại một khoảng không gian
bạc trắng - già nua
Từ xa
một cánh chim rừng lạc lối
gọi đàn hoang mang
lao mình vào vách núi giá băng - hấp hối ...

mà tôi đã dịch ra như sau :

Sur le feuillage des arbres bien alignés
s'étendant tout au long des rues de la cité
la neige tissait sa toile immaculée
annonçant la venue d'un Hiver prématuré
en chassant les pluies de fin de saison
il ne restait plus qu'un coin de ciel blanc
reflétant l'image d'une vieillesse déclinante
Dans le lointain, à l'orée de la forêt
un oiseau sauvage se perdant, angoissé
poussant des cris de désarroi et alarmants
cherchant désespérément à retrouver sa bande
tout en se lançant inconsidérément
dans la fente de la montagne glacée, agonisant...

Mặc dầu Phạm Ngọc đã đăng thơ trên nhiều báo (Người Sông Hương [VN], Phụng Sự, Hương Việt, Nguồn Sống... tại Hoa Kỳ) và đã xuất bản thi tập Một Thời Lưu Lạc(1997), Vùng Ký Ức (với Nam Giao, 1997), Nơi Tình Yêu Ẩn Náu (thơ 4 tác giả, 1998)..., tôi chỉ biết thơ người qua Cụm Hoa Tình Yêu III (1997) và IV (1998) nghĩa là từ ngày tôi được làm quen với anh Như Hoa trong dịp hè 1997 tại Paris. Bài ''Câu Ly Biệt...'' cũng như phần đông những bài trong ''Nỗi Đam Mê Muộn Màng'' (HAT xuất bản, 1998), đã nói lên nỗi cô đơn vô tận của nhà thơ trên đất khách quê người (một cánh chim lạc loài), nhiều lúc muốn thành tượng đá để thử thách với gió mưa, với giông bão, với bốn mùa, với thời gian. Ai ngờ một ông Kỹ sư Điều hành cho công ty STI (Cali) lại có một óc tưởng tượng quá giàu :

Có những lúc
tôi ngồi trên công viên
nhìn cặp tình nhân âu yếm
cứ ngỡ mình là ghế đá
- thật điên (Cứ Ngỡ).

Điên thật ! một ''Phiến Đá'' đa tình, đa cảm ! Thật ra, Phạm Ngọc không bao giờ quên được mối tình u ẩn ở quê nhà mà ông đã phải tạm biệt, cách đây hơn 20 năm :

Ta phiến đá buồn
Em cơn mưa nhỏ
rơi từng giọt nhẹ
gõ đời ta đau...

Hay trong ''Gọi Buồn Tháng Tư'' :

... mình ta tượng đá rêu phong
trơ thân nắng hạn, mưa giông - cuối chiều.
năm dài tháng rộng cô liêu
đêm giăng thương nhớ - ngày thiêu đốt ngày

Đề tài dính dáng với ''đá'' trở đi trở lại nhiều lần trong ''Nỗi Đam Mê Muộn Màng'', qua những bài buồn đau, tế nhị, làm theo bất cứ thể thơ nào : ngũ ngôn (Mất Nhau : trái tim nào hóa đá - trên cuộc tình hôn mê - mất nhau đời bỗng lạ - quên cả tối đi về), hay lục bát (Ru Em : ru em vào cõi tình thơ - ru ta tượng đá trơ vơ giữa trời; Rong Rêu : Luân hồi ta sẽ hóa thân - thành pho tượng đá lặng câm bên đời), vân vân. Có lẽ nhà thơ PN trong lúc cố gắng tìm lại những ngày xưa đã mất để thực hiện những say mê hiện hữu (mặc dầu hơi chậm trễ) muốn biến thành một tượng đá như ''Le Penseur'' của Rodin để thử thách với giông bão của bạc tình, của thời gian :

Em là hoa tím
rực rỡ vườn hoang
em là loài chim
hót lời muộn màng (Em), hoặc :

Chỉ còn đây - tháng ngày hiu quạnh - một chút hương thừa - của tuổi bốn mươi - cùng những bước gian nan - trên nỗi đam mê muộn màng (Nỗi Đam Mê Muộn Màng).

Đọc thơ Phạm Ngọc (và tôi đã đọc qua đọc lại nhiều lần), tôi muốn tìm hiểu cái đau khổ thầm kín của người trai trẻ vì quê hương biến cố phải từ giã người yêu, mà nay ở tận phương trời xa vắng chỉ biết nguyện cầu :

... một mai tình đắp mộ chôn
xin em thắp nén hương buồn tiễn nhau
cho dù nước chảy qua cầu
hai ta cũng đã... thương đau một lần (Một Mai). Tuyệt diệu ! Cũng như đoạn sau đây : Còn lời nào - cho nhau trong giây phút cuối cùng - tiếng nấc nghẹn ngào của em - vang động cả không trung... (Que pouvions-nous nous confier mutuellement - en ces derniers instants de notre séparation - alors que tes sanglots suffoquant d'émotion - résonnèrent dans le firmament...) trong ''Câu Ly Biệt Không Thể Là Lời Nói'' mà tôi đã trích đăng trên.

Định cư tại Cali (Hoa Kỳ) từ năm 1975, với tháng ngày qua :

... Ta chập chờn ở ngưỡng cửa năm mươi
tình yêu không còn hương nắng mới
bao nhiêu năm
từ thuở em đi
đời ta
bay theo giông bão thời gian... (Lại Một Mùa Xuân). Với mùa này qua mùa khác :

bây giờ - riêng những ưu phiền
xuân đi hạ đến êm đềm nỗi đau
ơi em ! Nắng đã phai mầu
còn đây ta với nỗi sầu miên man (Giao Mùa). Ngay tượng đá cũng bị rêu phong vì dãi nắng dầm mưa và cuộc đời phiêu lưu không có thể được lâu bền:

cánh chim già đã mỏi
khập khễnh bước chân hoang
nhìn trời cao vời vợi
cất giọng khàn - kêu vang (Vết Tích).

Lẽ dĩ nhiên, như đề phụ đầu bài, nhà thơ PN là một ''cánh chim lạc loài trong giông bão thời gian'' từ ngày ông định cư tại Hoa Kỳ. Đề tài này luôn ám ảnh tác giả NĐMMM, nó hiện về như trong một giấc mơ : Tình là cơn mộng - Ta vẫn mê say - Trời cao đất rộng - Chim lạc đường bay (Con Đường Của Đôi Ta), với mục đích làm cho sự đau thương được nhẹ bớt trong tâm hồn :

... ta loài chim đã lạc bầy
buông đôi cánh mỏi chiều nay về rừng
nào ngờ mưa đổ rưng rưng
muôn ngàn giọt nhớ trên rừng nhánh đau (Hoang Mang). Dùng ''mưa đổ rưng rưng'' để diễn tả mắt người ướt lệ, mượn chim ''lạc bầy'' để phát họa nỗi xót xa của mình, trong ''rừng'' nhân loại nhưng đầy quạnh hiu, thật là đẹp và nhung nhớ như một bức tranh thuộc học phái tượng trưng ! Đối với Phạm Ngọc :

... Và những cơn mưa
hay giọt nước mắt
bao giờ cũng bất ngờ
như dấu hiệu của chia ly (Nắng Và Mưa), vì :

Tình yêu không nói được trên môi
Người năm đó
Lặng câm
không còn lời trăn trối
chỉ còn những giọt nước mắt
tuôn rơi (Vầng Trăng Huyễn Hoặc).

Chiều ngày 12/01/99, đang chăm đọc NĐMMM của Phạm Ngọc, vào khoảng 17 g 40, tôi vén màn nhìn qua cửa, thấy trời mưa tuyết đầu tiên của mùa Đông năm nay ở Paris, trên đại lộ Saint Germain, qua ánh đèn lướt mướt, một cụ già lướt thướt nặng nề thúc đẩy một ''caddie'' chứa nhiều thực phẩm vừa mới mua tại ''supermarché'', cũng là đúng lúc ấy, trên trang giấy có mấy giòng thơ tả cảnh đầy ý vị :

... con đường còn ướt mưa
hàng cây nằm yên ngủ
vài bóng người lưa thưa
tháng ba nào vừa xa
bỏ ta và phố nhỏ
lạc loài nơi xứ lạ
tháng tư buồn trong ta (Cơn Mưa Cuối). Đối với Paris hiện giờ, đó là cơn mưa tuyết đầu mùa, đối với thi nhân, cơn mưa này là hình ảnh đau thương của tháng tư năm ấy (1975), đã bắt chàng phải từ giã quê hương, xa người yêu dấu :

... ta mất nhau hôm qua
ta tìm nhau hôm nay
ta mỗi ngày một lạ
ta chim lạc đường bay (Ta),
trong lúc ở đất người :

... hoa tuyết bay ngập trời
bên dốc núi lạnh căm
chim già ôm đôi cánh
hồn như tảng đá băng (Đông).

Như thế là ''Cuộc thăng trầm đã không cho chúng ta nguyên vẹn được điều gì ngoài đổ vỡ. Chập chùng cơn sóng dữ thời gian vẫn lạnh lùng xua tan xum họp, để thân thiết mùa vui hóa thân thành di tích ngậm ngùi trên sinh-mệnh-tình hoang phế cả mai sau'' (Tựa Nguyễn Đức Cường). Có bao giờ người ước mong trở về bến cũ ? Bất chấp Đông Tây ngàn vạn dặm :

ta về thăm lại giòng sông
bến xưa đò cũ bâng khuâng đợi chờ
âm vang giọng hát câu hò
miên man nỗi nhớ bên bờ quạnh hiu...(Về Lại Giòng Sông),
để nghe lại :

... tiếng hát em hôn mê
bay trên từng ngọn gió
ôi dĩ vãng hiện về
thiết tha ngàn nỗi nhớ

Nhưng cuộc đời chỉ là ảo mộng ! Tỉnh giấc, nhà thơ lại đắm chìm trong xứ lạ cô đơn : ... Đêm - tôi ngồi một mình - nhìn ra phố - ánh đèn lấp lánh - trên mặt đường - vắng tanh - như đời tôi (Đêm) và trong ''Lục Bát Tháng Năm'' :

tháng năm - em đã về chưa
mình ta giữa phố cơn mưa buổi chiều
người đi - hoang vắng cô liêu
lạc loài một bóng phiêu diêu cuối trời... Và trách người yêu có lẽ đã phụ phàng, nhưng dầu sao ''Nghìn năm giao ước kết đôi - Non non nước nước không nguôi lời thề'' (Tản Đà) :

... thì em cứ thế mà vui
cho tôi biết những ngậm ngùi xót xa
em say chén rượu ngọc ngà
nỗi buồn em đã làm quà tặng tôi
thì em cứ nói yêu người
cho tôi mơ tưởng - em - người yêu tôi
lời cay lời đắng trên môi
thế mà tôi vẫn một đời yêu em (Yêu)

Xin tạm biệt nhà thơ có biệt tài và đầy thi hứng, với vài nét đơn sơ và ý nhị, đã làm cho tôi nhiều lần xúc cảm : ''Xin bước đi bằng bước nồng nàn cho ta về nơi hoàng hôn ấp ủ, vòng tay người là giấc ngủ bình yên'' (Bạt Nguyễn Thị Khánh Minh, viết tại Saigon một tháng tư năm 98) :

... Ta sẽ về đến cuối trời
nơi mây và gió
không còn gặp gỡ
nơi chỉ có ta
cánh chim dang dở đường bay
ngồi trong đêm
nuôi mộng cùng ngày... (Cuối Trời, trang 104 và trang cuối Bìa). Xin tạm biệt, vì nhà thơ của chúng ta đã biến thành :

... Chim trời vỗ cánh tung bay
hoàng hôn thăm thẳm chiều mây tím ngàn
lạc bầy gõ nhịp hoang mang
cuối đường đón ánh trăng tàn chợt rơi...

Lê Mộng Nguyên (Paris, 1998)